Vỡ trận dòng tiền, hàng loạt dự án đình trệ, nền kinh tế thứ 4 thế giới bất ngờ quay sang ‘cầu viện’ Trung Quốc

Theo Reuters, đề xuất này sẽ đảo ngược các biện pháp được áp đặt sau vụ đụng độ đẫm máu năm 2020 tại thung lũng Galwan, vốn gần như khiến doanh nghiệp Trung Quốc bị loại khỏi thị trường mua sắm công khổng lồ của Ấn Độ.

Tháng 10/2024, Ấn Độ và Trung Quốc hoàn tất một bước rút quân quan trọng tại phía Đông Ladakh và đồng thuận triển khai tuần tra phối hợp, giúp giảm căng thẳng dọc đường biên tranh chấp, đồng thời mở không gian chính trị cho những động thái tái kết nối kinh tế.

Theo bà Srividya Jandhyala, Phó giáo sư quản trị tại ESSEC Business School (khu vực Châu Á - Thái Bình Dương), việc nới lỏng diễn ra trong thời điểm hai bên đang “tái xây dựng quan hệ một cách thận trọng”.

“Khôi phục một phần quan hệ kinh tế với Trung Quốc có thể mở đường thu hút đầu tư nước ngoài và tiếp cận công nghệ Trung Quốc, đặc biệt trong bối cảnh dòng vốn FDI vào Ấn Độ lao dốc mạnh”, Jandhyala nhận định.

Ủy ban đặc biệt

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp Trung Quốc buộc phải đăng ký với một ủy ban đặc biệt của chính phủ Ấn Độ và xin phê duyệt an ninh - chính trị trước khi tham gia đấu thầu công. Họ cũng bị chặn khỏi các gói thầu quy mô lớn, ước tính trị giá khoảng USD 700 tỷ đến USD 750 tỷ.

Hệ quả đã rất rõ rệt. Báo cáo năm 2024 của Observer Research Foundation cho thấy giá trị dự án mới được trao cho doanh nghiệp Trung Quốc giảm 26,9% so với năm trước, xuống 1,67 tỷ USD trong năm 2021.

Bộ Tài chính Ấn Độ đang lên kế hoạch nới lỏng sau khi nhiều bộ ngành cảnh báo thiếu hàng, đội giá và chậm tiến độ. Tuy nhiên, bà Jandhyala cho rằng không nên kỳ vọng doanh nghiệp Trung Quốc sẽ “ồ ạt trở lại”.

“Sau nhiều năm gặp khó khăn tại Ấn Độ, và tại phương Tây, các doanh nghiệp Trung Quốc đã phân tán sang nhiều thị trường khác. Việc họ ưu tiên đầu tư vào Ấn Độ không phải điều hiển nhiên”, bà nhận định.

Ngay cả khi dỡ bỏ hạn chế, doanh nghiệp Trung Quốc vẫn cần thêm sự bảo đảm về mức độ tin cậy, cơ hội thị trường và an toàn đầu tư. Tháng 3/2025, Bắc Kinh kêu gọi tăng cường hợp tác thương mại với New Delhi để đối phó tình trạng thuế Mỹ leo thang nhắm vào hàng hóa Trung Quốc và Ấn Độ.

Lợi ích kinh tế và các điều kiện đi kèm

Theo bà Natasha Agarwal, đồng sáng lập The Global South Convergence Forum (Mumbai), tác động lên kinh tế nội địa sẽ phụ thuộc vào 3 yếu tố: phạm vi hạn chế được gỡ bỏ, năng lực hấp thụ đầu tư của Ấn Độ và tính chất dòng vốn triển khai.

“Trung Quốc đã xác lập vị thế trong chính trị toàn cầu. Với Ấn Độ, Bắc Kinh luôn tính toán dựa trên hiểu biết sâu sắc về mối quan hệ New Delhi - Washington và tác động của quan hệ đó tới Trung Quốc”, bà nói. “Trung Quốc sẽ chỉ cung cấp thứ họ muốn, với cái giá họ thấy phù hợp. Trong khi đó, Ấn Độ gần như chưa làm đủ để giải tỏa lo ngại từ phía Trung Quốc. Doanh nghiệp khó có thể vận hành trong môi trường đầy bất định như vậy”.

Trong năm 2024, hai nước đã từng bước bình thường hóa: tháng 10 nối lại đường bay trực tiếp sau 5 năm gián đoạn, tháng 12 khôi phục cấp visa cho chuyên gia Trung Quốc.

Chuyển từ đối đầu toàn diện sang hợp tác có điều kiện

Theo bà Saheli Chattaraj, trợ lý giáo sư nghiên cứu Trung Quốc tại Somaiya Vidyavihar University, việc nới lỏng hạn chế không đồng nghĩa New Delhi đảo ngược lập trường chiến lược hậu Galwan.

“Có thể xem đây là sự chuyển dịch từ 'loại trừ toàn diện' sang 'hợp tác chọn lọc theo điều kiện'," bà nhận định. Điều này vừa mang lại lợi ích thực dụng cho Ấn Độ, vừa giữ quyền kiểm soát chính sách, đặc biệt khi gắn với mục tiêu ‘Sản xuất tại Ấn Độ’.

Chattaraj cho biết doanh nghiệp Trung Quốc vẫn nằm trong nhóm nhà cung ứng cạnh tranh nhất về giá ở các lĩnh vực cốt lõi cho tham vọng công nghiệp hóa của Ấn Độ, như thiết bị điện, máy móc hạng nặng, linh kiện điện tử, đường sắt và metro.

“Các hạn chế từ 2020 khiến nguồn cung tắc nghẽn, dự án chậm tiến độ, chi phí đội lên đối với doanh nghiệp và nhà phát triển hạ tầng tại Ấn Độ. Việc nới lỏng có thể giảm chi phí đầu vào, cải thiện tiến độ dự án và khôi phục tính ổn định của chuỗi cung ứng”, bà nói.

Báo cáo điều trần của Bộ Tài chính trước Quốc hội tháng 7/2024 cũng thúc giục tăng cường thu hút FDI từ Trung Quốc để tạo năng lực xuất khẩu sang Mỹ và phương Tây, đồng thời thu hẹp thâm hụt thương mại với Bắc Kinh.

Bà Antara Ghosal Singh (Observer Research Foundation) cho biết rằng nới lỏng có chọn lọc cùng sự tham dự của Thủ tướng Narendra Modi tại các diễn đàn như SCO là tín hiệu cho thấy Delhi muốn ổn định quan hệ, đặc biệt trong kinh tế.

“Kéo dài đối đầu thương mại mang lại chi phí thực tế: thiếu nguồn cung, dự án trì trệ, gián đoạn chuỗi cung ứng. Tách rời hoàn toàn khỏi Trung Quốc không khả thi trong trung hạn. Đây là bước chuyển từ chính sách đối đầu sang chủ nghĩa thực dụng có kiểm soát”, bà nói.

“Đối với Trung Quốc và Ấn Độ, thỏa thuận biên giới đạt được tháng 10/2024 là bước ngoặt. Các chuyến thăm cấp cao liên tiếp, việc nối lại Kailash Mansarovar Yatra, nối lại bay thẳng và giờ là khả năng dỡ bỏ hạn chế đấu thầu, tất cả cho thấy quan hệ Trung - Ấn đang dần trở lại trạng thái bình thường hóa”.

Theo SCMP