Quốc gia châu Á đưa 130 nhà khoa học lên tàu, ra vùng biển sâu 6.000m tìm đất hiếm giữa căng thẳng với Trung Quốc
(Thị trường tài chính) - Một tàu khai thác của Nhật Bản đã rời cảng Shizuoka, hướng tới một đảo san hô xa xôi để triển khai nhiệm vụ thử nghiệm kéo dài 1 tháng nhằm hút bùn chứa đất hiếm từ đáy biển. Đây là nỗ lực mới nhất trong chiến lược giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các khoáng sản chiến lược khi Bắc Kinh siết nguồn cung.
Con tàu Chikyu, mang theo 130 thủy thủ và nhà khoa học, sẽ hoạt động tại vùng biển quanh đảo Minamitori, cách Tokyo khoảng 1.900km về phía Đông Nam. Nếu thành công, đây sẽ là lần đầu tiên trên thế giới một hệ thống liên tục hút bùn chứa đất hiếm từ độ sâu tới 6.000m lên boong tàu.
“Sau 7 năm chuẩn bị, cuối cùng chúng tôi có thể bắt đầu các thử nghiệm xác nhận. Khoảnh khắc này thật xúc động”, Shoichi Ishii, trưởng dự án do chính phủ tài trợ, nói với Reuters khi con tàu rời cảng trong điều kiện nắng đẹp, với núi Phú Sĩ phủ tuyết phía xa.
Theo Ishii, việc khai thác trực tiếp đất hiếm từ biển sâu sẽ mang ý nghĩa lớn trong việc đa dạng hóa nguồn cung của Nhật Bản. Con tàu dự kiến quay lại cảng ngày 14/2.
Căng thẳng nguồn cung từ Trung Quốc
Nỗ lực này diễn ra đúng lúc quan hệ Tokyo–Bắc Kinh leo thang.
Tuần trước, Trung Quốc ban lệnh hạn chế xuất khẩu một số hàng lưỡng dụng có thể phục vụ quân sự Nhật Bản, trong đó có khoáng sản quan trọng. Truyền thông Mỹ đưa tin Bắc Kinh đã bắt đầu siết chặt hơn nữa hoạt động xuất khẩu đất hiếm sang Nhật, dù Trung Quốc chưa chính thức xác nhận.
Tokyo đã lên tiếng phản đối, đồng thời G7 dự kiến đưa vấn đề an ninh chuỗi cung ứng đất hiếm vào chương trình thảo luận trong cuộc họp bộ trưởng tài chính tại Washington ngày 12/1.
Nhật Bản từng trải nghiệm sức ép tương tự vào năm 2010 khi Trung Quốc ngừng xuất khẩu đất hiếm sau va chạm trên vùng biển tranh chấp Hoa Đông. Kể từ đó, Tokyo đã giảm tỷ lệ phụ thuộc xuống 60% từ mức 90% trước đây thông qua đầu tư ra nước ngoài, bao gồm thỏa thuận giữa Sojitz và Lynas của Australia, cũng như thúc đẩy tái chế và công nghệ tiết kiệm đất hiếm.
Dự án Minamitori là nỗ lực đầu tiên nhằm khai thác đất hiếm trong lãnh thổ Nhật Bản. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo việc giảm phụ thuộc hoàn toàn là thách thức lớn, đặc biệt với nhóm đất hiếm nặng dùng cho nam châm xe điện và xe hybrid, lĩnh vực mà Nhật gần như phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc.
Canh bạc dài hạn trị giá 250 triệu USD
Từ năm 2018, Tokyo đã rót 40 tỷ yên (tương đương 250 triệu USD) vào dự án Minamitori, nhưng vẫn chưa công bố trữ lượng ước tính hay mục tiêu sản lượng. Nếu giai đoạn thử nghiệm thành công, khai thác thử quy mô lớn sẽ diễn ra từ tháng 2/2027.
Khai thác đất hiếm từ bùn biển sâu trước đây bị coi là không hiệu quả về kinh tế. Nhưng theo các chuyên gia, nếu gián đoạn nguồn cung từ Trung Quốc kéo dài và giá tăng, mô hình này có thể trở nên khả thi.
Trong ngành, cảm giác cảnh giác vẫn hiện hữu. Tại sự kiện đầu năm của giới khai khoáng Nhật, nhiều lãnh đạo khẳng định họ đã chuẩn bị tốt hơn nhờ dự trữ và đa dạng hóa. Tuy nhiên, đại diện Bộ Kinh tế cảnh báo doanh nghiệp có xu hướng “quên nhanh” sau khủng hoảng, và chính phủ phải thúc đẩy liên tục.
Sự hiện diện quân sự của Trung Quốc cho thấy tính nhạy cảm của dự án: Ishii cho biết khi tàu Chikyu khảo sát khu vực hồi tháng 6 năm ngoái, một đội tàu hải quân Trung Quốc đã xuất hiện gần đó. Tokyo coi đây là động thái gây sức ép, trong khi Bắc Kinh khẳng định hoạt động này “phù hợp luật pháp quốc tế” và yêu cầu Nhật “không thổi phồng mối đe dọa”.
Theo Reuters
