Bí ẩn 2,5 tỷ USD dưới lòng đất khiến Chủ tịch Fed đối mặt điều tra hình sự
(Thị trường tài chính) - Trong nhiều tháng qua, kế hoạch cải tạo trụ sở của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tại Washington đã trở thành tâm điểm căng thẳng giữa Nhà Trắng và Fed.
Ngày 11/1, Chủ tịch Fed Jerome Powell cho biết Bộ Tư pháp đã gửi trát triệu tập liên quan khả năng khởi tố hình sự đối với dự án đang triển khai. Với chi phí nâng cấp phình lên 2,5 tỷ USD, các đồng minh của Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần yêu cầu điều tra. Trong khi đó, ông Powell mô tả động thái của Bộ Tư pháp là một phần trong chiến dịch gây sức ép do Nhà Trắng thúc đẩy.
Nếu có bằng chứng sai phạm hay gian lận như các quan chức chính quyền Trump gợi ý, đây có thể trở thành cái cớ hợp thức để loại bỏ Powell - người mà Tổng thống liên tục công kích vì duy trì lãi suất cao hơn mong muốn.
Chi phí đội thêm 30% và chuỗi sự cố kéo dài
Dự án mở rộng và cải tạo toàn bộ công trình được xây dựng từ năm 1937 của Fed cùng tòa nhà liên bang liền kề xây năm 1931 liên tục trượt tiến độ. Tổng mức đầu tư đã tăng hơn 30% kể từ 2023.
Những người phản đối Powell cho rằng một số hạng mục thiết kế mang tính phô trương. Tuy nhiên Fed phản hồi rằng chi phí tăng chủ yếu do khó khăn thi công, đặc biệt là các hạng mục ngầm dưới khu vực từng là đầm lầy gần Tidal Basin bên sông Potomac.
Việc xử lý nền móng của công trình phức tạp đến nỗi năm 2025 nhà thầu đã nhận được giải thưởng Washington Building Congress, hạng mục “thi công xuất sắc trong điều kiện bất lợi”.
Trong thư gửi Powell ngày 10/7/2025, Giám đốc Ngân sách Nhà Trắng Russell Vought gọi đây là “cuộc đại trùng tu lãng phí”, với “vườn trên mái”, “phòng ăn VIP”, “thang máy hạng sang” và nhiều tiện ích xa xỉ. Giám đốc FHFA Bill Pulte, một người thường xuyên công kích Powell, được cho là nhân vật thúc đẩy cuộc điều tra của DOJ.
Trong khi đó, Nhà Trắng cũng đang triển khai dự án xây dựng phòng tiệc 90 000 ft² của ông Trump, trị giá 300 triệu USD bằng tiền quyên góp, tương đương 3.333 USD/ft², đắt gấp nhiều lần chi phí cải tạo Fed.
Chi phí đội cao do điều kiện xây dựng và yếu tố kỹ thuật
Powell khẳng định dự án là minh bạch. Trong thư ngày 17/7 gửi Vought ông cho biết “vườn” thực chất là mái xanh kỹ thuật và việc kéo dài thang máy nhằm đáp ứng tiêu chuẩn tiếp cận cho người khuyết tật. Ông khẳng định động thái điều tra cần được nhìn trong “bối cảnh rộng hơn của những đe dọa và sức ép chính trị từ Nhà Trắng”.
Ngay từ đầu, dự án đã được dự báo là khó khăn, với ước tính ban đầu 1,9 tỷ USD. Công việc gồm mở rộng không gian văn phòng, loại bỏ amiăng và chì, thay mới hệ thống cơ điện lạc hậu trong các tòa nhà chưa từng được đại tu suốt gần 1 thế kỷ.
Năm 2021, Văn phòng Tổng thanh tra của Fed kết luận dự án cần cải thiện công tác giám sát tiến độ nhưng không phát hiện gian lận hoặc lãng phí, đồng thời tuân thủ tiêu chuẩn của ngành và quy định liên bang.
Một số yếu tố khiến chi phí tăng mạnh lại hoàn toàn “vô hình”: giá thép kết cấu tăng vọt năm 2021, hàng loạt cơ quan giám sát thiết kế tại Washington kéo dài thời gian cấp phép, và các yêu cầu an ninh hậu 11/9 buộc phải điều chỉnh thiết kế của các công trình từ thời New Deal.
Thách thức lớn nhất nằm dưới lòng đất
Hàng loạt hạng mục đòi hỏi đào sâu. Fed phải chuyển đổi bãi đỗ xe dưới tòa Eccles thành văn phòng mới; tòa East Building sẽ có thêm khu mở rộng 5 tầng, trong đó 4 tầng nằm dưới mặt đất; và dưới bãi cỏ phía nam sẽ xây gara 318 chỗ. Mực nước ngầm thực tế cao hơn dự tính.
Nhà thầu Berkel phải hạ thấp toàn bộ tấm sàn đỡ tòa nhà, sử dụng hệ giằng khổng lồ để giữ cấu trúc trong lúc đào đất và lắp khoảng 1.000 micropile, loại cọc thép dùng trong nền đất khó thi công.
Những dự án kiểu này cực kỳ tốn kém. Một đề xuất gia cố tòa nhà Castle của Smithsonian từng có dự toán 2 tỷ USD trước khi bị hủy. Bảo tàng Lịch sử và Văn hóa Mỹ gốc Phi cũng cần xây “bể chống nước” khổng lồ để ngăn mực nước ngầm. Công trình 11/9 Memorial and Museum cũng đội chi phí lên 700 triệu USD.
Không ai muốn làm nhưng bắt buộc phải làm
Điều trần trước Quốc hội tháng 6, Powell thừa nhận đây là dự án “khổng lồ”.
Ông nói: “Không ai muốn xử lý một cuộc đại tu lịch sử trong nhiệm kỳ của mình. Nhưng khi còn là thống đốc phụ trách hành chính, tôi nhận ra tòa Eccles đã xuống cấp nghiêm trọng, không còn an toàn và không chống thấm”.
Dự án do liên danh Fortus (Arcadis và Quinn Evans) thực hiện. Các kiến trúc sư từng phải điều chỉnh phương án nhiều lần trong nhiệm kỳ Trump do yêu cầu sử dụng thêm đá cẩm thạch để phù hợp định hướng kiến trúc cổ điển mà Nhà Trắng đưa ra.
Đại diện Cơ quan Quản lý Công sản GSA từng nhận xét Fed đã trải qua quy trình giám sát hỗn loạn chịu nhiều phê bình mà theo bà là "không công bằng".
