Nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới đối diện khủng hoảng sớm hơn 16 năm, Chính phủ nỗ lực giải cứu trong vô vọng

Số trẻ em sinh ra tại Nhật Bản trong năm nay được dự báo sẽ thấp hơn cả kịch bản bi quan nhất của Chính phủ, làm gia tăng thách thức đối với Thủ tướng Sanae Takaichi trong nỗ lực cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, kiểm soát nhập cư và thực trạng dân số suy giảm nhanh chóng.

Dựa trên dữ liệu sơ bộ của 10 tháng đầu năm, các chuyên gia nhân khẩu học ước tính tổng số trẻ em mang quốc tịch Nhật sinh trong năm 2025 có thể xuống dưới 670.000. Nếu xảy ra, đây sẽ là mức thấp nhất kể từ khi Nhật Bản bắt đầu ghi nhận số liệu vào năm 1899, và sớm hơn 16 năm so với mốc dự báo trong các kịch bản chính thức của Chính phủ.

Các chuyên gia cảnh báo con số này sẽ thấp hơn đáng kể so với kịch bản trung bình - bộ dự báo cốt lõi dùng làm cơ sở cho hoạch định tài khóa và kinh tế. Những ước tính này do National Institute of Population and Social Security Research xây dựng và cập nhật lần gần nhất vào năm 2023, khi đó dự báo 749.000 trẻ sinh ra trong năm 2025 và cho rằng số ca sinh chỉ giảm xuống dưới 670.000 vào năm 2041.

Ngay cả so với kịch bản thấp - vốn đã mang tính bi quan - dự báo khoảng 681.000 ca sinh trong năm 2025, thì con số dưới 670.000 vẫn thấp hơn đáng kể.

Số trẻ em sinh ra tại Nhật Bản trong năm nay được dự báo sẽ thấp hơn cả kịch bản bi quan nhất của Chính phủ

Số liệu dự kiến cho năm 2025 (không bao gồm trẻ sinh ra từ người nước ngoài cư trú tại Nhật) nhiều khả năng sẽ làm sâu sắc thêm cảm giác khẩn cấp trước tình trạng suy giảm dân số bản địa. Trong khi đó, sự phản đối của công chúng đối với việc gia tăng nhập cư đang gia tăng.

Cuối tháng 11, bà Takaichi đã chủ trì phiên họp đầu tiên của Trụ sở Chiến lược Dân số, một nhóm công tác cấp Chính phủ do bà thành lập nhằm giải quyết điều bà gọi là “vấn đề lớn nhất của đất nước”. Trước đó, năm 2024, Nhật Bản đã phân bổ khoảng 23 tỷ USD cho một chương trình kéo dài ba năm nhằm đảo ngược xu hướng suy giảm tỷ lệ sinh.

Số lượng hôn nhân hằng năm tại Nhật Bản - nơi sinh con ngoài hôn nhân là rất hiếm - đã giảm xuống dưới 500.000, chỉ bằng khoảng một nửa so với đỉnh năm 1972. Trong khi đó, số ca tử vong hằng năm tiếp tục tăng, khiến dân số Nhật Bản giảm hơn 900.000 người trong năm 2024.

Ông Masakazu Yamauchi, nhà nhân khẩu học tại Waseda University, cho biết số ca sinh năm 2025 - dự kiến được xác nhận qua số liệu sơ bộ công bố vào đầu năm tới - có thể giảm khoảng 3% so với mức 686.000 của năm 2024. Nếu đúng, đây sẽ là năm thứ 10 liên tiếp Nhật Bản ghi nhận số ca sinh thấp kỷ lục.

Nhiều nhà kinh tế, học giả và chính trị gia đối lập đã kêu gọi Chính phủ thừa nhận rằng xu hướng dân số đang tiến gần hơn tới các kịch bản bi quan, từ đó điều chỉnh lại dự báo và kế hoạch chính sách. Tuy nhiên, theo ông Masatoshi Kikuchi, chiến lược gia trưởng mảng cổ phiếu tại Mizuho Securities, việc làm như vậy đồng nghĩa với thừa nhận rằng nhiều năm nỗ lực nâng tỷ lệ sinh của Chính phủ đã không mang lại hiệu quả, và rằng tăng thuế cùng cắt giảm phúc lợi hưu trí sẽ là điều khó tránh khỏi.

Các nhà nhân khẩu học cũng đang cân nhắc tác động tiềm tàng của năm 2026 - năm Hinouma (năm “Ngựa Lửa”) trong lịch Nhật Bản - đối với tỷ lệ sinh. Trong năm Ngựa Lửa gần nhất vào 1966, những mê tín xoay quanh việc bé gái sinh vào năm này được cho là “khó nuôi” đã khiến số ca sinh giảm tới 25%, trước khi bật tăng trở lại vào năm 1967 theo xu hướng dài hạn.

Tuy nhiên, ông Takashi Inoue, nhà nhân khẩu học tại Aoyama Gakuin University, cho rằng ảnh hưởng của mê tín “Ngựa Lửa” trong năm 2026 sẽ không đáng kể. “Tôi luôn giảng về năm 1966 trong các lớp học nhân khẩu học, nhưng phần lớn sinh viên đều không biết đến câu chuyện này. Với giới trẻ ngày nay, sống trong kỷ nguyên công nghệ thông tin và AI, ngay cả khi họ biết về năm Ngựa Lửa, họ cũng chỉ xem đó là lịch sử. Tôi không nghĩ điều này sẽ tác động đáng kể đến hành vi kết hôn hay sinh con của họ”, ông nói.

Tham khảo FT