Mỹ 'khóa van' dầu mỏ Venezuela, Trung Quốc nguy cơ mất trắng hàng chục tỷ USD
(Thị trường tài chính) - Việc Mỹ kiểm soát dòng tiền từ xuất khẩu dầu mỏ của Venezuela đang khiến các lô dầu từng dùng để trả nợ cho Trung Quốc rơi vào tình thế bấp bênh, mở ra nguy cơ đối đầu mới giữa hai siêu cường và làm phức tạp thêm con đường thoát khỏi khủng hoảng nợ của quốc gia Nam Mỹ này.
Theo ước tính, khoảng 1/10 trong tổng số 150 tỷ USD nợ nước ngoài của Venezuela là các khoản vay từ Trung Quốc, được hoàn trả bằng các chuyến dầu thô. Cơ chế này từng vận hành suôn sẻ cho đến khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố kiểm soát toàn bộ dòng tiền từ dầu mỏ Venezuela hồi đầu tháng.
Các chuyên gia tài chính cảnh báo, tranh chấp quanh quyền sở hữu các lô dầu và nguy cơ xung đột lợi ích Mỹ - Trung có thể làm suy yếu nỗ lực tái cơ cấu nợ của Venezuela sau khi nước này vỡ nợ năm 2017, đồng thời đe dọa vai trò hợp tác của Bắc Kinh trong các thỏa thuận tái cơ cấu nợ tại nhiều quốc gia đang phát triển khác.
“Ngay cả trong điều kiện thuận lợi nhất, quá trình này vốn đã rất hỗn loạn, vì phải bóc tách xem các chủ nợ đang đứng ở đâu trong trật tự ưu tiên trả nợ. Việc Mỹ hiện kiểm soát toàn bộ dòng tiền ra vào của Venezuela là điều chưa từng có tiền lệ, khiến bức tranh tài chính của chính phủ nước này trở nên cực kỳ mờ mịt”, ông Christopher Hodge, Kinh tế trưởng Natixis và cựu quan chức Bộ Tài chính Mỹ, nhận định.
Hiện Washington mới chỉ kiểm soát doanh thu từ bán dầu, nhưng đây lại là nguồn thu chủ yếu của Venezuela.
Dầu đổi nợ và nút thắt Trung Quốc
Tài liệu từ công ty dầu khí quốc doanh PDVSA cho thấy trong 5 năm qua, 3 siêu tàu chở dầu liên tục vận chuyển dầu thô từ Venezuela sang Trung Quốc nhằm phục vụ nghĩa vụ trả lãi theo một thỏa thuận tạm thời ký năm 2019. Tuy nhiên, các chuyến hàng này chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng lượng dầu xuất khẩu sang Trung Quốc.
Theo AidData, một trung tâm nghiên cứu thuộc Đại học William & Mary của Mỹ, một phần tiền thu được từ dầu xuất sang Trung Quốc được chuyển vào các tài khoản do Bắc Kinh kiểm soát và dùng để trả nợ, ngay cả khi các lệnh trừng phạt và tình trạng vỡ nợ khiến Venezuela không thể thanh toán cho nhiều chủ nợ khác.
Chính quyền Trump hiện tuyên bố toàn bộ doanh thu từ dầu mỏ Venezuela sẽ được chuyển vào một tài khoản đặt tại Qatar, do Mỹ kiểm soát, qua đó trao cho Tổng thống Mỹ quyền chi phối đáng kể trong việc quyết định chủ nợ nào được thanh toán và thời điểm thanh toán.
Phản hồi trước yêu cầu bình luận, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết Bắc Kinh đã “nhiều lần nêu rõ lập trường”, đồng thời lên án việc điều hướng lại dòng dầu Venezuela, nhấn mạnh quyền và lợi ích hợp pháp của Trung Quốc và các quốc gia khác tại Venezuela cần được bảo vệ.
Trong khi đó, Nhà Trắng khẳng định thỏa thuận dầu mỏ mới sẽ mang lại lợi ích cho cả người dân Mỹ lẫn Venezuela. Một quan chức Mỹ cho biết Washington cho phép Trung Quốc tiếp tục mua dầu Venezuela, nhưng không chấp nhận mức giá “bán rẻ” trước đây.
Các thương nhân phụ trách bán dầu Venezuela cũng đã chào hàng cho các nhà máy lọc dầu Trung Quốc, song đây chỉ là giao dịch thương mại thuần túy, không nhằm mục đích trả nợ.
Nguy cơ đảo lộn trật tự chủ nợ
Các chuyên gia tái cơ cấu nợ cảnh báo, việc Mỹ kiểm soát toàn bộ dòng tiền từ dầu mỏ Venezuela có thể làm đảo lộn trật tự ưu tiên của các chủ nợ.
“Tác động thực tế của các động thái này là đẩy các chủ nợ cũ xuống vị trí thấp hơn trong thứ tự ưu tiên thanh toán”, chuyên gia nợ công Lee Buchheit nhận định, đồng thời đặt câu hỏi về cơ sở pháp lý cho quyền quyết định ai được trả trước của Mỹ.
Khoảng 60 tỷ USD trái phiếu Venezuela đã rơi vào tình trạng vỡ nợ từ năm 2017. Một thỏa thuận tái cơ cấu là điều kiện then chốt để nước này có thể vay vốn trở lại và thu hút đầu tư mới.
Trong các quy trình tái cơ cấu nợ thông thường, các chủ nợ song phương sẽ đàm phán thống nhất mức chấp nhận thiệt hại, thường thông qua Câu lạc bộ Paris, làm cơ sở để các chủ nợ tư nhân như nhà đầu tư trái phiếu, ngân hàng và quỹ đầu tư áp dụng nguyên tắc “đối xử tương đương”.
Tuy nhiên, việc Mỹ kiểm soát nguồn thu từ dầu mỏ khiến nguyên tắc này trở nên khó thực thi. “Tính công bằng trong phân bổ tổn thất sẽ là thách thức rất lớn”, chuyên gia Mark Walker, cố vấn lâu năm về nợ quốc gia, nhận định.
Sức ép lên Trung Quốc và hệ lụy toàn cầu
Nếu Mỹ gây sức ép buộc Trung Quốc phải chấp nhận cắt giảm mạnh các khoản nợ, trong khi Bắc Kinh từ chối nhượng bộ, tiến trình tái cơ cấu nợ của Venezuela có thể bị kéo dài, làm chậm quá trình phục hồi kinh tế.
Điều này sẽ khiến Venezuela tiếp tục rơi vào tình trạng khó khăn nghiêm trọng trong trung hạn, hạn chế khả năng chi trả cho trái chủ và các chủ nợ khác.
Dù Trung Quốc có ít công cụ pháp lý để kiện tụng trong các tranh chấp nợ quốc gia, nhưng hệ lụy mang tính chiến lược có thể rất lớn. Bắc Kinh hiện là chủ nợ song phương lớn nhất của thế giới đang phát triển, và sự hợp tác của Trung Quốc trong các cơ chế tái cơ cấu nợ toàn cầu, như Common Framework, đóng vai trò then chốt trong nhiều hồ sơ như Ghana, Zambia hay Ethiopia.
“Lá bài mạnh nhất của Trung Quốc là từ chối hợp tác trong các chương trình xử lý nợ quốc tế trong tương lai cho đến khi họ cảm thấy được đối xử công bằng tại Venezuela”, ông Buchheit nhấn mạnh. “Và mối đe dọa đó thực sự có trọng lượng”.
Theo Reuters
