Lắp 600 đoạn ống xuyên xuống đáy biển, siêu cường châu Á làm nên cuộc khai thác lịch sử ở độ sâu 6.000m, mở đường khai thác ‘kho báu’ cả thế giới cần
(Thị trường tài chính) - Các cuộc khảo sát trước đây gần Minamitorishima đã phát hiện ít nhất sáu nguyên tố đất hiếm trong bùn đáy biển với hàm lượng cao.
Sáng ngày 12/1, một tàu nghiên cứu biển của Nhật Bản đã rời cảng, khởi động sứ mệnh kéo dài một tháng nhằm khai thác thử nghiệm bùn chứa đất hiếm ở độ sâu khoảng 6.000 mét dưới đáy Thái Bình Dương, gần đảo Minamitorishima – hòn đảo xa xôi nhất về phía Đông Nam của nước này.
Dự án là một phần của Chương trình Thúc đẩy Đổi mới Chiến lược Liên bộ (SIP) của Chính phủ Nhật Bản, với mục tiêu tăng cường khả năng tự chủ dài hạn cũng như hạn chế sức ảnh hưởng của Trung Quốc. Hiện Trung Quốc kiểm soát gần 70% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu, còn Nhật Bản đã nhập tới 63% nhu cầu đất hiếm từ Trung Quốc trong năm 2024.
SIP và Cơ quan Khoa học – Công nghệ Trái đất và Biển Nhật Bản (JAMSTEC), đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, gọi đây là “bước đầu tiên hướng tới việc công nghiệp hóa nguồn cung đất hiếm trong nước”.
Con tàu nghiên cứu Chikyu của JAMSTEC rời cảng Shimizu (tỉnh Shizuoka, miền Trung Nhật Bản) vào sáng thứ Hai (12/1) và dự kiến trở về vào giữa tháng 2. Mục tiêu của chuyến đi là thu thập bùn giàu đất hiếm từ đáy biển ở độ sâu khoảng 6.000 mét, trong vùng gần Minamitorishima, cách Tokyo khoảng 1.950 km về phía Đông nam.
Các cuộc khảo sát trước đây gần Minamitorishima đã phát hiện ít nhất sáu nguyên tố đất hiếm trong bùn đáy biển với hàm lượng cao. Trong đó, dysprosium, neodymium và samarium được sử dụng trong nam châm hiệu suất cao cho động cơ xe điện; yttrium dùng trong đèn LED và vật liệu siêu dẫn cho thiết bị y tế; còn gadolinium được sử dụng trong hệ thống điều khiển lò phản ứng hạt nhân.
Mặc dù SIP không công bố ước tính cụ thể về trữ lượng vì lý do an ninh kinh tế, chương trình này đánh giá quy mô nguồn tài nguyên “đủ cho phát triển ở cấp độ công nghiệp và có thể đóng góp một phần vào chuỗi cung ứng”.
Mục đích của đợt khai thác thử nghiệm – với thời gian làm việc trực tiếp trên hiện trường dự kiến kéo dài ba tuần – là kiểm tra các thiết bị thu gom bùn đáy biển. Đây sẽ là lần đầu tiên trên thế giới có nỗ lực thu thập bùn chứa đất hiếm từ đáy đại dương ở quy mô lớn.
Theo kế hoạch, một máy khai thác được đặt dưới đáy biển sẽ trộn bùn với nước biển trong một không gian khép kín để tạo thành hỗn hợp bùn lỏng, sau đó hỗn hợp này được đưa lên tàu thông qua hệ thống ống dẫn nhờ áp lực nước bơm từ trên tàu xuống. Trong chuyến đi này, con tàu sẽ lắp đặt khoảng 600 đoạn ống.
Trước đó, vào năm 2022, dự án SIP đã tiến hành thử nghiệm thành công cơ chế tương tự để thu hồi trầm tích từ đáy biển ở độ sâu 2.470 mét.
Sau đợt khai thác thử nghiệm lần này, một dự án khai thác quy mô lớn hơn dự kiến sẽ được triển khai tại khu vực Minamitorishima vào tháng 2/2027, với công suất khoảng 350 tấn bùn mỗi ngày. Mục tiêu là kiểm tra toàn bộ quy trình, từ khai thác đến tách chiết và tinh luyện đất hiếm, đồng thời đánh giá chi phí. Chính phủ Nhật Bản cũng có kế hoạch xây dựng một cơ sở xử lý bùn giàu đất hiếm trên đảo Minamitorishima vào năm 2027.
Hiện Chính phủ chưa công bố kế hoạch khai thác thương mại chính thức. Ông Yoshikiyo Shimamine, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Dai-ichi Life, cho rằng thời điểm khai thác thương mại “nhiều khả năng sẽ rơi vào khoảng năm 2030, sau khi công nghệ xử lý được hoàn thiện và tác động môi trường được đánh giá đầy đủ”.
Đối với Nhật Bản – quốc gia gần như không có tài nguyên khoáng sản trong nước – việc đảm bảo nguồn cung đất hiếm nội địa sẽ mang lại lợi thế lớn, đặc biệt cho các ngành sản xuất ô tô và thiết bị điện tử.
