Hàn Quốc kiện Trung Quốc, yêu cầu bồi thường vì ô nhiễm bụi mịn?
(Thị trường tài chính) - Vai trò của Trung Quốc đã rõ ràng, nhưng chính phủ Hàn Quốc vẫn do dự trong việc yêu cầu bồi thường. Các chuyên gia viện dẫn những rào cản pháp lý.
Mỗi mùa đông ở Hàn Quốc lại mang đến những vị khách quen thuộc: những cơn gió buốt, hoàng hôn đến sớm và lớp bụi mịn dày đặc.
Cuối năm ngoái, chính phủ nước này đã hoàn thiện kế hoạch cho chương trình quản lý bụi mịn theo mùa lần thứ bảy, một biện pháp được triển khai hằng năm từ 2019 nhằm siết chặt kiểm soát ô nhiễm không khí trong giai đoạn từ tháng 12 đến tháng 3.
Một trọng tâm lớn của kế hoạch là tăng cường hợp tác với Trung Quốc - nguồn phát thải chính gây ô nhiễm không khí tại Hàn Quốc. Theo Ahn Joon-young, nhà nghiên cứu cấp cao của Viện Nghiên cứu Môi trường Quốc gia (NIER), nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng một phần đáng kể bụi mịn tại Hàn Quốc có nguồn gốc từ Trung Quốc - điều mà Bắc Kinh được cho là đã thừa nhận.
Vào tháng 5 và tháng 6/2016, Viện Nghiên cứu Môi trường Quốc gia (NIER) và NASA đã tiến hành một nghiên cứu chung về chất lượng không khí tại Hàn Quốc với khoảng 400 chuyên gia từ 93 nhóm nghiên cứu, bao gồm cả Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc.
Các phép đo bụi mịn PM2.5 tại Công viên Olympic ở quận Songpa, phía đông nam Seoul (được coi là địa điểm đáng tin cậy nhất của đất nước để so sánh dữ liệu mặt đất và trên không) cho thấy 52% có nguồn gốc trong nước, trong khi 48% đến từ nước ngoài. Trong số lượng phát thải từ nước ngoài, 34% đến từ Trung Quốc đại lục và 9% đến từ Triều Tiên.
Năm 2019, báo cáo đầu tiên liên quan đến Trung Quốc đã trực tiếp xác nhận sự đóng góp của nước này vào tình trạng ô nhiễm bụi mịn của Hàn Quốc. Dự án Nghiên cứu chung về Ô nhiễm Không khí Xuyên biên giới Tầm xa ở Đông Bắc Á (một nghiên cứu của các nhà khoa học Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản xem xét tình trạng ô nhiễm không khí xuyên biên giới kể từ năm 2000) cho thấy Trung Quốc có lượng phát thải bụi mịn cao nhất trong ba quốc gia.
Theo báo cáo, 51% lượng phát thải PM2.5 trung bình hàng năm tại Seoul, Daejeon và Busan vào năm 2017 đến từ các nguồn trong nước, trong khi 49% đến từ nước ngoài. Trong số lượng phát thải từ nước ngoài, 32% đến từ Trung Quốc và 2% đến từ Nhật Bản.
Một phân tích do NIER công bố vào tháng 10, được thực hiện với sự hợp tác của NASA từ tháng 2 đến tháng 3 năm ngoái, cho thấy khoảng 55% bụi mịn PM2.5 của Hàn Quốc có nguồn gốc từ Trung Quốc, trong khi 29% đến từ các nguồn trong nước.
Năm 2017, 90 cá nhân, bao gồm các nhà hoạt động môi trường, đã đệ đơn kiện chính phủ Hàn Quốc và Trung Quốc về ô nhiễm bụi mịn, yêu cầu bồi thường. Tuy nhiên, tòa án đã bác bỏ vụ kiện ba năm sau đó.
Các thẩm phán kết luận rằng tòa án Hàn Quốc không có thẩm quyền đối với Trung Quốc và không thấy có căn cứ nào để tuyên bố rằng các quan chức Hàn Quốc đã hành động bất hợp pháp trong việc quản lý bụi mịn.
Trung Quốc không tham gia vụ kiện, viện dẫn lo ngại về chủ quyền và nguyên tắc miễn trừ chủ quyền theo luật quốc tế.Các chuyên gia cho rằng việc yêu cầu bồi thường từ Trung Quốc sẽ rất khó thành công trên thực tế.
Lee Jae-min, giáo sư luật quốc tế tại Đại học Quốc gia Seoul, cho biết: "Trung Quốc cần phải vi phạm luật pháp quốc tế mới phải chịu trách nhiệm, và việc chứng minh điều đó sẽ cực kỳ khó khăn".
Ông Lee nói thêm rằng việc chứng minh các chất ô nhiễm có nguồn gốc từ hoạt động công nghiệp của Trung Quốc và lan sang Hàn Quốc ở mức độ đủ lớn để được bồi thường pháp lý là một chuyện, nhưng việc xác định trách nhiệm pháp lý của Trung Quốc lại là chuyện khác.
Ông lưu ý rằng Trung Quốc có thể lập luận rằng ô nhiễm không khí ở Hàn Quốc xuất phát từ nhiều nguồn, và vì bụi mịn có nhiều tác nhân, nên việc xác định chính xác phần trách nhiệm của Trung Quốc là rất khó khăn.
“Ngay cả khi có thể chứng minh được điều đó, việc buộc Trung Quốc phải chịu trách nhiệm sẽ đòi hỏi phải chứng minh rằng Bắc Kinh biết hoạt động công nghiệp của mình đang gây ra tác hại đáng kể đến môi trường của Hàn Quốc và có thể đã ngăn chặn được nhưng đã không làm”, ông Lee nói.
Ông cho biết gánh nặng chứng cứ không chỉ riêng ở Hàn Quốc và Trung Quốc, các tranh chấp xuyên biên giới tương tự đòi hỏi bằng chứng tương đương và dữ liệu dài hạn.
Bộ Môi trường chia sẻ với tờ Korea Times rằng việc yêu cầu Trung Quốc bồi thường mâu thuẫn với lập trường của chính phủ. “Chúng tôi tin rằng ưu tiên hàng đầu là hai nước hợp tác để giảm bụi mịn”, một quan chức của Bộ cho biết. “Việc yêu cầu bồi thường thực chất sẽ đổ lỗi cho Trung Quốc, điều này đi ngược lại lập trường của chính phủ”.
Bà nói thêm: “Nếu chúng ta yêu cầu bồi thường thiệt hại do bụi mịn từ Trung Quốc gây ra, chúng ta cũng phải yêu cầu các công ty trong nước bồi thường tương tự từ các công ty gây ô nhiễm không khí”.
Theo The Korea Times
