Greenland: Vùng đất bị lãng quên trở thành điểm nóng khiến phương Tây rung chuyển chỉ trong 2 tuần
(Thị trường tài chính) - Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần, Greenland - một lãnh thổ Bắc Cực với chưa đến 57.000 dân - đã chuyển mình từ vị thế gần như bị lãng quên trên bản đồ chính trị quốc tế thành một điểm nóng địa chính trị - tài chính toàn cầu, làm rung chuyển quan hệ xuyên Đại Tây Dương và thổi bùng lo ngại về sự sụp đổ của trật tự đồng minh phương Tây vốn duy trì ổn định suốt hơn 70 năm.
Những diễn biến xoay quanh Greenland không đơn thuần là tranh chấp lãnh thổ. Đối với giới tài chính quốc tế, đây là tín hiệu cảnh báo sớm về một giai đoạn mới: nơi địa chính trị, an ninh và công cụ kinh tế bị hòa trộn, và nơi liên minh không còn là rào chắn chắc chắn trước rủi ro quyền lực cứng.
“Greenland là thiết yếu”: Tư duy an ninh tuyệt đối của Tổng thống Donald Trump
Sự quan tâm của ông Trump đối với Greenland không phải là điều mới. Ngay từ năm 2019, ông đã công khai cho rằng Mỹ cần kiểm soát Greenland vì “lợi ích an ninh quốc gia”, dù khi đó vẫn thừa nhận đây “không phải ưu tiên hàng đầu”.
Phản ứng của Đan Mạch - quốc gia chịu trách nhiệm quốc phòng cho Greenland - khi ấy rất rõ ràng: bác bỏ hoàn toàn và gọi đề xuất mua Greenland là “vô lý”. Việc ông Trump hủy chuyến thăm Copenhagen năm đó được xem là dấu hiệu sớm cho thấy cách tiếp cận mang tính giao dịch thuần túy của ông đối với các đồng minh truyền thống.
Tuy nhiên, bối cảnh cuối năm 2024 hoàn toàn khác. Khi chuẩn bị quay trở lại Nhà Trắng, ông Trump không còn nói theo kiểu “thăm dò”. Trên Truth Social, ông khẳng định: “Việc sở hữu và kiểm soát Greenland là điều tuyệt đối cần thiết”.
Thủ tướng Greenland khi đó, Mute Egede, đáp trả dứt khoát: “Chúng tôi không phải để bán - và sẽ không bao giờ để bán”.
Từ tín hiệu chính trị sang đe dọa cưỡng chế
Căng thẳng leo thang nhanh chóng khi ông Donald Trump Jr. bất ngờ tới Greenland đầu năm 2025, làm dấy lên suy đoán rằng Nhà Trắng đang chuẩn bị một bước đi chiến lược.
Chỉ ít ngày sau, ông công khai tuyên bố không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự hoặc cưỡng chế kinh tế. Đối với các nhà đầu tư kỳ cựu, đây là khoảnh khắc then chốt: ranh giới giữa phát ngôn chính trị và rủi ro địa chính trị thực sự đã bị xóa mờ.
Cùng thời điểm đó, Mỹ gây sốc khi tiến hành chiến dịch quân sự nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Một ngày sau, ông Trump nói với The Atlantic: “Chúng ta thực sự cần Greenland”.
Lập luận của ông rất rõ ràng: Greenland đang bị “bao vây” bởi Nga và Trung Quốc, và Đan Mạch không đủ năng lực đảm bảo an ninh cho hòn đảo này.
Châu Âu phản ứng: Đoàn kết, nhưng đầy lo âu
Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen lập tức kêu gọi ông Trump chấm dứt các lời đe dọa chống lại một đồng minh lâu đời. Ngày 6/1, các lãnh đạo châu Âu đưa ra tuyên bố chung hiếm hoi, khẳng định an ninh Bắc Cực phải được bảo đảm trên cơ sở tập thể, không phải bằng áp lực đơn phương.
Tuyên bố được ký bởi lãnh đạo Đan Mạch, Pháp, Đức, Anh, Ý, Tây Ban Nha và Ba Lan - một thông điệp rõ ràng rằng châu Âu coi đây là vấn đề nguyên tắc, không chỉ là tranh chấp song phương.
Tuy nhiên, trong giới tài chính, sự đoàn kết này đi kèm với nỗi lo sâu sắc: nếu Mỹ sẵn sàng gây sức ép lên chính đồng minh của mình, thì rủi ro chính sách đối với dòng vốn toàn cầu sẽ tăng vọt.
Trong khi đó, các cuộc đàm phán tại Nhà Trắng ngày 14/1 kết thúc mà không đạt được đồng thuận. Trước đó, ông Trump tiếp tục nhấn mạnh rằng Greenland “cực kỳ quan trọng” đối với hệ thống phòng thủ “Mái vòm vàng” của Mỹ, và tuyên bố NATO nên dẫn đầu để Greenland thuộc về Mỹ.
Không lâu sau, một số nước NATO triển khai binh sĩ tới Greenland tham gia tập trận. Đức xác nhận cử một nhóm 13 quân nhân tới Nuuk; Pháp, Thụy Điển và Na Uy cũng tham gia.
Đối với thị trường, đây là một tín hiệu cực kỳ nhạy cảm: lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, NATO đứng trước nguy cơ bị cuốn vào một xung đột nội khối, nơi lợi ích của Mỹ và châu Âu không còn đồng nhất.
Bên cạnh đó, ông Trump nhanh chóng sử dụng công cụ quen thuộc: thuế quan. Ông đe dọa áp thuế 10% đối với hàng hóa từ 8 quốc gia châu Âu từ ngày 1/2, và nâng lên 25% từ ngày 1 tháng 6.
Phản ứng của châu Âu rất gay gắt. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gọi đây là “hoàn toàn không thể chấp nhận”, trong khi Thủ tướng Anh Keir Starmer coi đó là “một sai lầm nghiêm trọng”.
EU bắt đầu cân nhắc kích hoạt Công cụ Chống Cưỡng chế (Anti-Coercion Instrument - ACI), cho phép hạn chế quyền tiếp cận thị trường EU của doanh nghiệp Mỹ và loại họ khỏi các gói thầu công.
Đối với Wall Street, đây là kịch bản xấu nhất: chiến tranh thương mại không còn giữa Mỹ và Trung Quốc, mà giữa Mỹ và chính châu Âu - trụ cột của hệ thống tài chính toàn cầu.
Greenland: Tổn thương của một dân tộc nhỏ trong cơn bão lớn
Hàng nghìn người Greenland đã xuống đường biểu tình tại Nuuk; khoảng 20.000 người biểu tình ở Copenhagen. Bộ trưởng Kinh doanh Greenland Naaja Nathanielsen nói thẳng: người dân cảm thấy “hoang mang”.
Thủ tướng Greenland Jens Frederik Nielsen thừa nhận ông không thể loại trừ khả năng Mỹ sử dụng vũ lực - một phát biểu chưa từng có tiền lệ đối với một lãnh thổ đồng minh.
Tại Davos, các nhà lãnh đạo thế giới không che giấu lo ngại. Ông Macron cảnh báo về một “thế giới không luật lệ”. Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố: “Trật tự cũ sẽ không quay trở lại”.
Thông điệp rất rõ ràng: chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên nơi quyền lực kinh tế được sử dụng như công cụ cưỡng chế, và nơi các quốc gia - kể cả đồng minh - phải chuẩn bị cho những cú sốc chính sách chưa từng có.
Theo CNBC
