Chưa đầy 7 tiếng nữa, phiên tòa lịch sử quyết định tương lai độc lập của Fed sẽ diễn ra: Phố Wall nín thở chờ đợi biến động
(Thị trường tài chính) - Tuần này, tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong việc quyết định lãi suất, vốn là nền tảng của chính sách kinh tế Mỹ, đang bị đặt trước thử thách lớn, khi Tòa án Tối cao xem xét một vụ kiện quan trọng liên quan đến quyền lực của Tổng thống đối với Ngân hàng Trung ương.
"Đếm ngược đến 22h ngày 21/1/2026"
Phiên tranh luận tại tòa sẽ bắt đầu lúc 10 giờ sáng (giờ miền Đông nước Mỹ) - tức 22h tối 21/1 (theo giờ Việt Nam), xoay quanh vụ kiện của Thống đốc Fed Lisa Cook. Bà đang phản đối quyết định của Tổng thống Donald Trump muốn sa thải bà khỏi Ban Thống đốc Fed dựa trên những cáo buộc gian lận thế chấp chưa được chứng minh.
Ông Trump cho rằng bà Cook đã khai hai căn nhà khác nhau là nơi ở chính, một cách làm có thể giúp được vay với điều kiện ưu đãi hơn, và coi đó là lý do đủ để bãi nhiệm bà. Ngược lại, bà Cook khẳng định mình không làm gì sai. Bà là người được cựu Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm và là nữ Thống đốc da màu đầu tiên trong lịch sử Fed. Bộ Tư pháp Mỹ hiện vẫn đang điều tra các cáo buộc do phe thân ông Trump đưa ra, nhưng cho đến nay chưa có bất kỳ cáo trạng hay truy tố hình sự nào đối với bà.
Vấn đề là luật pháp Mỹ không cho phép Tổng thống muốn sa thải ai trong Fed cũng được. Theo Đạo luật Dự trữ Liên bang năm 1935, Tổng thống chỉ có thể bãi nhiệm thành viên Ban Thống đốc Fed khi có “lý do chính đáng”, thường được hiểu là có sai phạm nghiêm trọng hoặc tắc trách trong công việc, chứ không phải vì bất đồng quan điểm chính sách.
Nếu Tòa án Tối cao đứng về phía ông Trump, điều đó sẽ tạo ra một tiền lệ rất nguy hiểm. Khi đó, tính độc lập của Fed có thể bị phá vỡ, vì Tổng thống sẽ có nhiều quyền hơn để can thiệp vào chính sách tiền tệ. Thị trường tài chính toàn cầu cũng có thể bị chấn động. Quan trọng hơn, Nhà Trắng sẽ dễ dàng loại bỏ các quan chức Fed chỉ vì họ không làm theo ý Tổng thống về lãi suất.
Ông Patrick Harker, cựu Chủ tịch Fed chi nhánh Philadelphia, cảnh báo: “Mối đe dọa lớn nhất và trực tiếp nhất đối với Fed chính là Tòa án Tối cao. Nếu tòa xử bất lợi cho bà Cook, thì coi như Fed mất độc lập. Khi đó, Tổng thống nào sau này cũng sẽ dùng tiền lệ này để loại bỏ những người họ không thích”.
Ngoài ra, nếu bà Cook bị sa thải, ông Trump sẽ có thêm một ghế trống trong Ban Thống đốc Fed để bổ nhiệm người mới, qua đó gia tăng ảnh hưởng của mình đối với Ngân hàng Trung ương trong năm nay.
Chủ tịch Fed Jerome Powell, người cũng là bị đơn trong vụ kiện này, đã quyết định trực tiếp đến dự phiên tranh luận cùng với luật sư trưởng của Fed. Đây là hành động rất hiếm gặp và được xem như một cách thể hiện rõ ràng rằng ông Powell và Fed đang đứng về phía việc bảo vệ tính độc lập của Ngân hàng Trung ương.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent lại có quan điểm ngược lại. Ông cho rằng việc ông Powell xuất hiện tại tòa là “một sai lầm nghiêm trọng”.
Áp lực ngày càng lớn đối với Fed
Vụ kiện của bà Lisa Cook cho thấy rõ sự bất mãn của chính quyền ông Trump vì không thể kiểm soát được chính sách lãi suất, một trong những công cụ kinh tế quyền lực nhất hiện do Fed nắm giữ.
Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump và các đồng minh liên tục gây sức ép, yêu cầu Fed phải hạ lãi suất nhanh và mạnh hơn để kích thích kinh tế. Ông nhiều lần chỉ trích Chủ tịch Fed Jerome Powell, cho rằng ông Powell “kém thông minh” và “ngu ngốc” vì không chịu giảm lãi suất sau khi đã tăng mạnh để chống lạm phát thời kỳ hậu đại dịch.
Tuần trước, ông Powell cho biết mình đã bị Bộ Tư pháp triệu tập liên quan đến lời khai trước Quốc hội về dự án cải tạo trụ sở Fed trị giá 2,5 tỷ USD. Trong một video phản hồi hiếm hoi, ông cho rằng đây chỉ là cái cớ mang động cơ chính trị.
Ông Powell nhấn mạnh: Việc bị đe dọa truy tố hình sự xuất phát từ việc Fed đặt lợi ích của công chúng lên trên, thay vì làm theo mong muốn của Tổng thống trong điều hành lãi suất.
Tính độc lập của Fed đang bị thử thách
Fed được thiết lập để hoạt động độc lập với chính trị. Ủy ban quyết định lãi suất gồm 12 người, trong đó 7 người do Tổng thống bổ nhiệm, nhưng có nhiệm kỳ rất dài (14 năm) và được sắp xếp lệch nhau, nhằm tránh việc một Tổng thống có thể nhanh chóng kiểm soát toàn bộ cơ quan này.
Nếu Tòa án Tối cao cho phép sa thải bà Lisa Cook, điều đó sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm. Khi đó, Tổng thống có thể dễ dàng thay người trong Ban Thống đốc Fed để ép Ngân hàng Trung ương hạ lãi suất theo ý mình, ngay cả khi điều đó không phù hợp với tình hình kinh tế.
Theo chuyên gia Kevin Gordon của Charles Schwab, phán quyết trong vụ bà Cook sẽ có ý nghĩa quyết định đối với việc Tổng thống có thể can thiệp sâu đến mức nào vào cấu trúc và quyền lực của Fed.
Giới kinh tế học nhìn chung cho rằng Fed độc lập và ra quyết định dựa trên dữ liệu đã giúp nước Mỹ ổn định kinh tế trong nhiều thập kỷ. Lịch sử cho thấy điều ngược lại rất nguy hiểm. Những năm 1970–1980, Fed chịu ảnh hưởng chính trị, ra quyết định sai lầm, khiến Mỹ rơi vào tình trạng vừa lạm phát cao vừa thất nghiệp cao – một giai đoạn đặc biệt đau đớn.
Fed sắp có biến động lớn về nhân sự
Không chỉ có vụ kiện của bà Cook, Fed còn chuẩn bị đối mặt với thay đổi quan trọng khác. Ông Trump dự kiến sẽ công bố người được chọn làm Chủ tịch Fed mới trong vòng hai tuần tới.
Nhiệm kỳ Chủ tịch của ông Jerome Powell sẽ kết thúc vào ngày 15/5. Dù vậy, ông vẫn còn nhiệm kỳ Thống đốc Fed đến năm 2028 và chưa nói rõ có rời Fed hoàn toàn hay không. Đồng thời, vị trí của Thống đốc Stephen Miran cũng chưa chắc được giữ lại vì đây chỉ là ghế tạm thời và sắp hết hạn.
Những cái tên sáng giá cho ghế Chủ tịch Fed gồm: Kevin Hassett, Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia; Kevin Warsh, cựu Thống đốc Fed; Christopher Waller, Thống đốc đương nhiệm của Fed; Rick Rieder, Giám đốc đầu tư trái phiếu toàn cầu của BlackRock.
Tham khảo CNN
