Châu Âu xoay trục khỏi Mỹ, công bố thỏa thuận thương mại lịch sử với nền kinh tế thứ 3 châu Á
(Thị trường tài chính) - Liên minh châu Âu EU và Ấn Độ dự kiến sẽ công bố thỏa thuận thương mại song phương được chờ đợi suốt gần hai thập kỷ vào ngày 27/1, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thắt chặt quan hệ kinh tế giữa hai bên.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa đang có mặt tại New Delhi để chứng kiến thời khắc này, khép lại gần hai thập kỷ đàm phán gián đoạn. Việc đạt được đồng thuận sau nhiều năm đình trệ phản ánh sự dịch chuyển nhanh chóng trong cấu trúc liên kết toàn cầu dưới tác động từ các chính sách thương mại của chính quyền Trump.
Trong nhiều năm, EU và Ấn Độ thường xuyên bất đồng về các vấn đề thương mại. Tuy nhiên, trước áp lực địa chính trị và kinh tế ngày càng lớn, hai bên đang chủ động xích lại gần nhau. EU tìm cách giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ và Trung Quốc, trong khi Ấn Độ muốn rũ bỏ hình ảnh nền kinh tế bảo hộ, đồng thời bù đắp tác động từ mức thuế 50% mà ông Trump áp lên hàng hóa nước này, song song với việc tái cân bằng quan hệ với Nga.
Theo ông Amitendu Palit, Trưởng nhóm nghiên cứu thương mại và kinh tế tại Viện Nghiên cứu Nam Á, các quốc gia ngày càng sẵn sàng “chôn rìu chiến” trong bối cảnh bất định do chính sách của ông Trump tạo ra. Ông nhấn mạnh, đa dạng hóa quan hệ kinh tế hiện là chiến lược cốt lõi và là hướng đi bắt buộc.
Nội dung thỏa thuận và tác động dự kiến
Theo dự thảo, thỏa thuận sẽ cắt giảm thuế quan đối với phần lớn hàng tiêu dùng và hàng công nghiệp trao đổi giữa Ấn Độ và các nước EU, dù một số mặt hàng nông sản dự kiến được loại trừ. EU cũng sẽ được mở rộng khả năng tiếp cận thị trường ô tô Ấn Độ, song chịu hạn ngạch nhất định.
Sau khi hoàn tất rà soát pháp lý, dự kiến mất khoảng 6 tháng, hiệp định sẽ được ký chính thức và tiếp tục phải chờ Nghị viện châu Âu phê chuẩn.
Đáng chú ý, tuyên bố này được đưa ra chỉ vài ngày sau khi EU hoàn tất một thỏa thuận thương mại khác với khối Mercosur tại Nam Mỹ, gồm Argentina, Brazil, Uruguay và Paraguay. Đây cũng là một phần trong chiến lược xoay trục của EU nhằm giảm lệ thuộc vào Mỹ và Trung Quốc, dù thỏa thuận này hiện vẫn đang chờ phê chuẩn.
Về phía Ấn Độ, Thủ tướng Narendra Modi cũng đang tích cực tìm kiếm thị trường mới cho nền kinh tế từng bị ông Trump gọi là “vua thuế quan”. Thỏa thuận với EU là hiệp định thương mại thứ 4 của Ấn Độ kể từ tháng 5/2025, sau các thỏa thuận với Anh, Oman và New Zealand. Tiếp theo, New Delhi đang hướng tới các đối tác như Mercosur, Chile, Peru và Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh GCC, với mục tiêu mở rộng ảnh hưởng toàn cầu và đảm bảo nguồn tài nguyên chiến lược.
Đòn bẩy xuất khẩu cho Ấn Độ
Thỏa thuận với EU được kỳ vọng mang lại cú hích lớn cho xuất khẩu của Ấn Độ, đặc biệt với các ngành thâm dụng lao động đang chịu tác động nặng nề từ thuế quan cao của Mỹ như dệt may và giày dép.
Theo báo cáo của bà Madhavi Arora, kinh tế trưởng tại Emkay Global Financial Services, kim ngạch xuất khẩu của Ấn Độ sang EU có thể tăng thêm khoảng 50 tỷ USD, tương đương 42,2 tỷ euro, vào năm 2031. Các lĩnh vực hưởng lợi nhiều nhất gồm dược phẩm, dệt may và hóa chất.
Ở chiều ngược lại, EU sẽ tiếp cận sâu hơn một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới, với quy mô thị trường hơn 1,4 tỷ dân. Tuy nhiên, mức độ mở cửa thị trường dành cho hàng hóa châu Âu trong thỏa thuận này vẫn hạn chế hơn so với hiệp định EU - Mercosur.
Dù vậy, giới phân tích cho rằng đây vẫn là một thắng lợi chiến lược. Bà Garima Mohan, chuyên gia về quan hệ EU - Ấn Độ tại Quỹ German Marshall, nhận định: “Trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt và các đối tác đáng tin cậy ngày càng hiếm, đây là một bước tiến rất lớn của EU, cho thấy sự chuyển dịch sang cách tiếp cận thực dụng và mang tính địa chính trị rõ rệt hơn”.
Theo số liệu chính thức, thương mại song phương EU - Ấn Độ đạt 136,5 tỷ USD trong năm tài khóa kết thúc tháng 3/2025. EU hiện chiếm hơn 17% tổng kim ngạch xuất khẩu của Ấn Độ, trong khi New Delhi là đối tác thương mại lớn thứ 9 của khối.
Không chỉ hợp tác kinh tế, hai bên còn tăng cường liên kết về quốc phòng và an ninh. Gần đây, EU và Ấn Độ đã công bố một thỏa thuận hợp tác an ninh mới, mang tính biểu tượng chính trị nhiều hơn, trong bối cảnh Brussels tìm cách mở rộng mạng lưới đồng minh khi quan hệ với Washington trở nên căng thẳng.
Quá trình đàm phán cho thấy mức độ phức tạp của các thỏa thuận kiểu này, khi hai bên từng bất đồng về cách đề cập tới xung đột Nga Ukraine và cuối cùng đã loại bỏ nội dung này khỏi văn bản cuối cùng.
Dù mang tính khung khái quát, thỏa thuận an ninh vẫn mở ra một số hướng hợp tác thực chất, bao gồm tăng cường hợp tác công nghiệp quốc phòng, giúp EU tiếp cận tốt hơn thị trường quốc phòng Ấn Độ, vốn đang mua nhiều vũ khí từ Nga. Hai bên cũng để ngỏ khả năng mở rộng hợp tác an ninh hàng hải và tổ chức các cuộc tập trận hải quân chung.
“Châu Âu là bên hưởng lợi lớn nhất từ nỗ lực của Ấn Độ trong việc giảm phụ thuộc vào Nga,” bà Mohan nhận định. “Quỹ đạo chính sách đối ngoại của Ấn Độ đang dịch chuyển rõ rệt về phía phương Tây”.
