Cách 160 triệu USD chip Nvidia được tuồn lậu sang Trung Quốc

Chiến dịch Gatekeeper và kiểm soát xuất khẩu chip AI

Được các cơ quan thực thi pháp luật đặt tên là Chiến dịch Gatekeeper, cuộc điều tra này không nhắm tới ma túy hay hàng hóa tiêu dùng thông thường, mà tập trung vào một thị trường ngầm tinh vi chuyên cung ứng trái phép các bộ xử lý đồ họa (GPU) cho Nvidia.

Những con chip này là hạ tầng cốt lõi của cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu, có khả năng phục vụ đồng thời cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Trong bối cảnh đó, chính phủ Mỹ coi việc kiểm soát xuất khẩu các GPU hiệu năng cao là một trụ cột quan trọng của chiến lược an ninh quốc gia và cạnh tranh công nghệ với Trung Quốc.

Theo cáo buộc của chính phủ, một đường dây buôn lậu bí mật đã tìm cách vận chuyển các chip Nvidia sang Trung Quốc, bất chấp các quy định kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt của Mỹ. Mạng lưới này bị cho là có sự tham gia của những cá nhân nhập cảnh trái phép vào Hoa Kỳ, các công ty bình phong được dựng lên để che giấu chủ sở hữu thực sự, cùng một hoạt động trung chuyển tại kho hàng ở bang New Jersey. Đáng chú ý, hoạt động này đã bị ít nhất một đặc vụ ngầm của chính phủ Mỹ thâm nhập từ bên trong.

Cuộc đua chip AI cùng nhu cầu khổng lồ từ Trung Quốc

Những phát hiện của cuộc điều tra phản ánh rõ nét cuộc giằng co chiến lược giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc trong việc tiếp cận các công nghệ lõi - thứ mà nhiều nhà hoạch định chính sách tin rằng sẽ quyết định cán cân quyền lực kinh tế toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới. Theo hồ sơ vụ án, từ tháng 10/2024 đến tháng 5/2025, mạng lưới này đã cố gắng xuất khẩu trái phép ít nhất 160 triệu USD GPU Nvidia dòng H100 và H200 sang Trung Quốc.

Nhu cầu từ phía Trung Quốc đối với các chip AI tiên tiến này được mô tả là “cực kỳ lớn”, trong khi nguồn cung chất lượng cao vẫn chủ yếu tập trung tại Hoa Kỳ. Dù Bắc Kinh đang thúc đẩy phát triển hệ sinh thái chip AI nội địa, Trung Quốc trên thực tế vẫn phụ thuộc nặng nề vào công nghệ của Nvidia - cả về phần cứng lẫn hệ sinh thái phần mềm đi kèm.

(Ảnh: The New York Times)

“Tôi cho rằng hơn 60% các mô hình AI hàng đầu tại Trung Quốc hiện nay đang chạy trên phần cứng của Nvidia”, Ray Wang, nhà phân tích tại SemiAnalysis, nhận định. “Nvidia có lợi thế hệ thống mang tính cấu trúc, từ kiến trúc phần cứng cho tới phần mềm. Và khi đặt hai yếu tố đó cạnh nhau, có thể thấy Trung Quốc vẫn đang trong quá trình rượt đuổi”.

Mạng lưới buôn lậu và chiến dịch đột kích của liên bang

Để thu thập bằng chứng, chính phủ Mỹ đã cài cắm một đặc vụ ngầm vào một kho hàng tại Secaucus, New Jersey. Tại đây, đặc vụ này được cho là đã tận mắt chứng kiến các nghi phạm dán nhãn lại GPU Nvidia dưới thương hiệu của một công ty giả mạo mang tên “Sandkayan”. Theo cáo trạng, các giấy tờ vận chuyển và xuất khẩu đã cố tình khai báo sai bản chất hàng hóa, mô tả chúng là “bộ chuyển đổi”, “mô-đun bộ chuyển đổi” hoặc “bộ điều khiển tiếp điểm” nhằm né tránh sự giám sát của cơ quan chức năng.

Chiến dịch Gatekeeper đạt đến cao trào vào ngày 28/5, khi ba chiếc xe tải do các đối tượng cầm đầu thuê đã đến kho hàng ở New Jersey để nhận số chip chuẩn bị được đưa ra khỏi lãnh thổ Mỹ. Gần như đồng thời, một tin nhắn trong chuỗi liên lạc nội bộ - mà các công tố viên cho rằng thuộc về nhóm chủ mưu - cho biết một tài xế đã báo cáo sự xuất hiện của cảnh sát tại hiện trường, kèm theo các câu hỏi về điểm đến cuối cùng của lô hàng.

Theo nội dung các tin nhắn được trích dẫn trong hồ sơ tòa án, nhóm chủ mưu đã chỉ đạo các tài xế “cứ nói là không biết gì cả”. Chỉ năm phút sau, một tin nhắn khác được gửi tới toàn bộ nhóm: “Giải tán nhóm trò chuyện này. Xóa tất cả mọi người”. Ngay sau đó, các đặc vụ liên bang đã ập vào kho hàng, thu giữ số thiết bị công nghệ cao và chặn đứng việc vận chuyển sang Trung Quốc ngay tại chỗ.

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh hàng loạt vụ bắt giữ tương tự liên quan đến xuất khẩu trái phép chip Nvidia đã được ghi nhận trong những tháng gần đây. Trung tâm nghiên cứu Center for a New American Security ước tính rằng riêng trong năm 2024, số chip AI bị tuồn lậu sang Trung Quốc có thể dao động từ 10.000 chiếc đến vài trăm nghìn chiếc - cho thấy quy mô đáng kể của thị trường xám công nghệ cao.

“Trong bối cảnh hiện nay, có rất nhiều con đường để sở hữu chip Nvidia bằng các phương thức bất hợp pháp”, ông Wang nhận xét. “Bạn có thể dựng các trung tâm dữ liệu ở nhiều quốc gia, sử dụng công ty ma để mua chip, và việc theo dõi hay thẩm định chuỗi giao dịch này là vô cùng khó khăn đối với cả Nvidia lẫn cơ quan quản lý”.

Phía Nvidia khẳng định với CNBC rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của chính phủ Mỹ là nghiêm ngặt và toàn diện. Người phát ngôn của hãng cho biết ngay cả các sản phẩm thế hệ cũ trên thị trường thứ cấp cũng chịu sự giám sát chặt chẽ, đồng thời nhấn mạnh rằng Nvidia sẽ tiếp tục hợp tác với chính phủ và khách hàng để ngăn chặn tình trạng buôn lậu.

Nghịch lý trong chính sách kiểm soát công nghệ

Cùng ngày các công tố viên công bố cuộc điều tra, ông Donald Trump đã đăng tải một tuyên bố trên mạng xã hội, động thái mà nhiều chuyên gia cho rằng có thể làm suy yếu đáng kể nền tảng pháp lý của toàn bộ chiến dịch. Ông Trump cho biết Hoa Kỳ sẽ cho phép xuất khẩu GPU H200 của Nvidia - chính là dòng chip mạnh nhất bị thu giữ trong Chiến dịch Gatekeeper - sang Trung Quốc, với điều kiện Mỹ được hưởng 25% doanh thu. Ông đồng thời nhấn mạnh rằng các dòng chip AI tiên tiến hơn như Blackwell và Rubin vẫn chưa được phép xuất khẩu.

Chiến dịch Gatekeeper đã dẫn tới việc bắt giữ hai doanh nhân cùng một cá nhân tại Houston, đồng thời buộc công ty của người này phải nhận tội buôn lậu công nghệ AI tiên tiến. Tuy nhiên, tuyên bố của Tổng thống đã đặt các công tố viên liên bang vào thế khó, khi họ tìm cách chứng minh rằng việc buôn lậu những dòng chip tương tự cấu thành mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Các luật sư bào chữa đã nhanh chóng tận dụng điểm mâu thuẫn chính sách này để phản công.

Trong một hồ sơ tòa án nộp ngay ngày hôm sau, phía bào chữa lập luận rằng Tổng thống đã trực tiếp bác bỏ luận điểm cốt lõi của chính phủ khi công khai cho phép xuất khẩu chính loại chip đang nằm trong trung tâm vụ án.

Nhiều chuyên gia nhận định rằng, bất chấp việc nới lỏng một phần kiểm soát, tình trạng buôn lậu chip AI cao cấp của Nvidia vào Trung Quốc sẽ không chấm dứt.

“Tôi không tin rằng buôn lậu sẽ dừng lại”, Wang kết luận. “Việc mở cửa thị trường cho H200 khó có thể đáp ứng đầy đủ cơn khát năng lực tính toán AI của Trung Quốc. Trên phạm vi toàn cầu, nhu cầu này đang tăng tốc, và Trung Quốc chắc chắn cũng không nằm ngoài xu thế đó”.

Theo CNBC