Giao dịch chỉ 280 triệu USD nhưng khiến 41 tỷ USD bốc hơi, thị trường toàn cầu chao đảo

Chỉ một lượng giao dịch trị giá 280 triệu USD đã đủ sức đẩy thị trường trái phiếu Chính phủ Nhật Bản (JGB) quy mô 7,2 nghìn tỷ USD vào trạng thái hỗn loạn.

Trong phiên giao dịch ngày 21/1, các dòng trái phiếu kỳ hạn siêu dài đã dẫn đầu đà sụt giảm. Dù khối lượng giao dịch khiêm tốn, cú sốc này đã thổi bay 41 tỷ USD vốn hóa, đồng thời tạo ra hiệu ứng lan tỏa trên thị trường tài chính toàn cầu.

Nguyên nhân cốt lõi được xác định là sự suy giảm thanh khoản trầm trọng. Hiện tại, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) vẫn nắm giữ khoảng 53% tổng lượng trái phiếu lưu hành để hỗ trợ thị trường. Tuy nhiên, kể từ đầu năm 2024, việc BOJ bắt đầu lộ trình cắt giảm quy mô mua vào đã để lại một lỗ hổng thanh khoản lớn.

Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng ở phân khúc kỳ hạn 40 năm. Trong phiên giao dịch ngày 20/1 vừa qua, chỉ có 110 triệu USD trái phiếu kỳ hạn 40 năm và 170 triệu USD trái phiếu kỳ hạn 30 năm được sang tay. Khối lượng giao dịch thấp kỷ lục này đã khiến thị trường mất đi "lớp đệm" chịu lực, khiến giá cả biến động cực đoan trước các áp lực bán dù là nhỏ nhất.

Trước biến động dữ dội trên thị trường nợ, người phát ngôn Chính phủ Nhật Bản, ông Minoru Kihara, đã lên tiếng hạ thấp tầm quan trọng của đợt sụt giảm này. “Lợi suất dài hạn biến động do nhiều yếu tố thị trường. Chúng tôi đang theo dõi sát sao và cam kết lấy lại niềm tin thông qua chính sách tài khóa bền vững, tập trung vào tăng trưởng kinh tế và giảm tỷ lệ nợ trên GDP,” ông Kihara phát biểu hôm 20/1.

Tuy nhiên, giới đầu tư dường như vẫn bất an, đặc biệt trước những kế hoạch chi tiêu công của Thủ tướng Takaichi. Đề xuất tạm dừng thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm của bà Takaichi dự kiến sẽ làm thâm hụt ngân sách khoảng 5 nghìn tỷ yên (31,6 tỷ USD) mỗi năm – một con số tương đương với tổng chi ngân sách cho giáo dục, khoa học và văn hóa. Việc bà chưa đưa ra được nguồn thu thay thế cụ thể, ngoài lời hứa không phát hành thêm trái phiếu, đã kích hoạt làn sóng bán tháo.

Bên cạnh đó, thị trường đang dấy lên lo ngại Nhật Bản có thể rơi vào một cuộc khủng hoảng tài chính tương tự như cựu Thủ tướng Anh Liz Truss vào năm 2022. Khi đó, những lời hứa cắt giảm thuế quy mô lớn mà không có nguồn lực đảm bảo đã khiến chính phủ của bà sụp đổ chỉ sau vài tuần.

“Hiện vẫn chưa chắc chắn liệu việc cắt giảm thuế tiêu thụ có thể thực hiện mà không dựa vào việc phát hành thêm trái phiếu chính phủ hay không,” ông Ataru Okumura, chiến lược gia cấp cao tại SMBC Nikko Securities, nhận định.

Triển vọng thị trường Nhật Bản đang gắn liền với các biến số chính trị. Bà Takaichi Sanae đang củng cố vị thế thông qua các nỗ lực ngoại giao đa phương, bao gồm các cuộc hội đàm cấp cao với Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng các nhà lãnh đạo Hàn Quốc và Ý. Đồng thời, lập trường cứng rắn của bà trong vấn đề Đài Loan đang thu hút sự chú ý lớn từ giới quan sát địa chính trị.

Giới đầu tư đang đổ dồn sự tập trung vào cuộc thăm dò dư luận ngày 8/2 tới. Nếu nhận được sự ủy nhiệm mạnh mẽ từ cử tri, bà Takaichi được kỳ vọng sẽ tiếp tục kế thừa di sản kinh tế của cố Thủ tướng Shinzo Abe – nền tảng vốn đã tạo ra sự ổn định cho thị trường chứng khoán Tokyo.

Tương tự như thị trường trái phiếu kho bạc Mỹ, sự hiện diện của các định chế tài chính lớn (đặc biệt là BOJ) trong vai trò bên nắm giữ chủ chốt được kỳ vọng sẽ là "chốt chặn" giúp thị trường trái phiếu Nhật Bản đứng vững trước các cú sốc đóng băng tài chính trong tương lai.

Nền kinh tế Nhật Bản đang đứng trước bước ngoặt quan trọng sau gần ba thập kỷ vật lộn với vòng xoáy giảm phát. Những nỗ lực của cố Thủ tướng Abe trong việc vực dậy tăng trưởng và khôi phục niềm tin tiêu dùng đã tạo ra những thay đổi căn bản. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đang đặt ra những bài toán mới khi lạm phát liên tục duy trì trên mức mục tiêu 2% kể từ tháng 4/2022.

Sự leo thang của giá cả hàng hóa thiết yếu đã trở thành tâm điểm của sự phẫn nộ trong dư luận. Điển hình, giá gạo đã chạm mức cao kỷ lục 4.335 yên (27 USD) cho mỗi bao 5kg vào tháng 12 vừa qua. Áp lực chi phí sinh hoạt này được xem là nguyên nhân chính dẫn đến thất bại của đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền trong kỳ bầu cử năm ngoái.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae 

Theo chuyên gia Alex Frew McMillan, bà Takaichi hiện đang đứng trước một mâu thuẫn chính sách đầy thách thức: giải quyết lạm phát trong khi vẫn duy trì các trụ cột kinh tế từ thời ông Abe. Các nghiên cứu hành vi chỉ ra rằng cử tri có xu hướng coi việc tăng lương là kết quả của nỗ lực cá nhân, nhưng lại đổ lỗi cho chính sách và các yếu tố ngoại cảnh khi giá cả tăng cao. Nắm bắt tâm lý này, bà Takaichi đang xây dựng một lộ trình chính trị đánh trúng kỳ vọng của công chúng.

Mặc dù nhận được sự ủng hộ lớn từ cử tri, thị trường tài chính lại phản ứng bằng thái độ hoài nghi. Làn sóng bán tháo trái phiếu vào thứ Ba vừa qua phản ánh nỗi lo ngại của các nhà đầu tư về tính khả thi trong việc cấp vốn cho các cam kết tranh cử của bà.

Các đề xuất gây tranh cãi của bà Takaichi bao gồm: Tạm dừng thuế bán hàng đối với mặt hàng thực phẩm trong hai năm, và gia tăng các gói hỗ trợ khả năng chi trả cho hộ gia đình.

Việc thiếu các phương án bù đắp ngân sách cụ thể cho những chính sách dân túy này đang tạo ra áp lực lớn lên lợi suất trái phiếu, khi giới đầu tư lo ngại về sự bền vững tài khóa của Nhật Bản trong nhiệm kỳ tới.

Tham khảo BNN, TheStreet Pro