Davos 2026: Sân khấu của kẻ mạnh và sự sụp đổ của trật tự thế giới cũ
(Thị trường tài chính) - Luật lệ lùi bước; quyền lực lên ngôi.
Tuần lễ Davos năm nay không chỉ là một diễn đàn kinh tế toàn cầu. Nó đã trở thành một sân khấu phơi bày trần trụi bản chất của trật tự quyền lực đang định hình thế kỷ XXI: một thế giới nơi luật lệ bị thay thế bằng sức mạnh, và hội nhập kinh tế bị vũ khí hóa thành công cụ cưỡng ép địa chính trị.
Câu nói “Nếu chúng ta không ngồi vào bàn, chúng ta sẽ nằm trong thực đơn” của Thủ tướng Canada Mark Carney đã trở thành thông điệp mang tính biểu tượng nhất tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm nay. Không phải vì tính tu từ, mà vì nó phản ánh chính xác logic vận hành của một hệ thống quốc tế đang trượt nhanh khỏi quỹ đạo đa phương hậu Chiến tranh Lạnh.
Carney không né tránh thực tế. Ông gọi thẳng tên hiện tượng đang diễn ra: một cấu trúc cạnh tranh quyền lực lớn ngày càng gay gắt, trong đó các quốc gia mạnh khai thác hội nhập kinh tế không phải như một cơ chế cùng có lợi, mà như một đòn bẩy cưỡng chế. Trong bối cảnh đó, các “quốc gia tầm trung” - trụ cột thầm lặng của trật tự toàn cầu suốt nhiều thập niên - buộc phải liên kết, nếu không muốn bị nghiền nát giữa các khối quyền lực.
Tràng pháo tay vang dội dành cho Carney cho thấy nỗi lo chung đang âm ỉ trong giới tinh hoa toàn cầu. Nhưng tràng pháo tay ấy cũng che giấu một nghịch lý: Davos tràn ngập lời cảnh báo, song lại thiếu ý chí tập thể để hành động.
Khi địa chính trị nuốt chửng kinh tế
Vốn dĩ, Davos là nơi thảo luận các thách thức mang tính cấu trúc dài hạn: tăng trưởng toàn cầu, bất bình đẳng, biến đổi khí hậu, khủng hoảng thể chế. Nhưng năm nay, tất cả đã bị đẩy sang một bên bởi mối đe dọa trực diện và đầy kịch tính từ Washington.
Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai đe dọa áp thuế trừng phạt lên hàng loạt quốc gia châu Âu nếu họ không ủng hộ nỗ lực chiếm Greenland đã đặt Davos vào trạng thái khẩn cấp chính trị. Đây không còn là tranh chấp thương mại hay bất đồng ngoại giao, mà là sự thách thức trực tiếp đối với nguyên tắc chủ quyền và luật pháp quốc tế.
Một số lãnh đạo châu Âu đã lên tiếng. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cảnh báo rằng hoài niệm về trật tự cũ sẽ không cứu được châu Âu, và việc trì hoãn đối diện với các phụ thuộc cấu trúc chỉ khiến lục địa này dễ tổn thương hơn. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thẳng thắn bác bỏ “chủ nghĩa đế quốc mới” và nhấn mạnh rằng châu Âu cần được tôn trọng và không bị đe dọa.
Tuy nhiên, những phát biểu đó nhanh chóng bị nhấn chìm trong thực tế phũ phàng của Davos: khi ông Trump xuất hiện, mọi sự chú ý đều quy tụ về ông. Đám đông CEO, nguyên thủ và quan chức tranh giành từng chỗ ngồi, không phải để phản biện, mà để được chứng kiến và không bị đứng ngoài cuộc chơi.
Gánh xiếc quyền lực và sự im lặng của giới tinh hoa
Bài phát biểu của ông Trump với không ít lời công kích đã phơi bày một sự thật đáng lo ngại hơn cả nội dung của nó: sự im lặng gần như tuyệt đối của những người có mặt.
Ngay cả khi ông Trump đưa ra những phát ngôn mang tính miệt thị chủng tộc, phản ứng duy nhất chỉ là những tiếng thì thầm khó chịu. Không có phản đối công khai. Không có ranh giới đạo đức được vạch ra. Nỗi sợ trả đũa - bằng thuế quan, bằng trừng phạt pháp lý, hay thậm chí bằng việc phơi bày thông tin riêng tư - đã trở thành cơ chế kiểm soát hiệu quả nhất.
Điều này không chỉ phản ánh cá tính của ông Trump, mà còn cho thấy sự mong manh của giới tinh hoa toàn cầu khi đối mặt với một quyền lực sẵn sàng phá bỏ mọi chuẩn mực.
Ngay cả các lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu cũng chọn cách né tránh. Một số thừa nhận trong các cuộc họp kín rằng Mỹ đang trở thành một đồng minh kém tin cậy hơn, nhưng không ai dám nói điều đó trên sân khấu. Sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ và nỗi lo bị cuốn vào các cuộc chiến kinh tế khiến họ chấp nhận im lặng như một chiến lược sinh tồn.
Ông Trump không đơn độc. Davos năm nay chứng kiến sự hội tụ của các nhân vật dân túy, những người coi sự sụp đổ của trật tự tự do cũ không phải là khủng hoảng, mà là cơ hội.
Từ những lời ca ngợi Mỹ như “ngọn hải đăng của phương Tây”, đến việc công kích các giá trị từng là nền tảng của WEF như khí hậu, đa dạng và hội nhập, thông điệp chung là rõ ràng: thời kỳ của đồng thuận toàn cầu đã qua. Không phải luật lệ, quyền lực mới thực sự chi phối trật tự quốc tế.
Ukraine, Greenland và sự lưỡng lự của châu Âu
Trong khi Davos bị cuốn vào vòng xoáy ông Trump, cuộc chiến ở Ukraine - xung đột nghiêm trọng nhất châu Âu kể từ Thế chiến II - dần bị đẩy xuống cuối chương trình nghị sự.
Bài phát biểu của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy là một cú đánh thẳng vào sự tự mãn của châu Âu. Ông chỉ trích các nhà lãnh đạo lục địa đang ở trong “chế độ Greenland”: chờ đợi phép màu thay vì tự hành động. Một năm trôi qua, lời kêu gọi “châu Âu phải biết tự vệ” vẫn chưa được chuyển hóa thành năng lực thực tế.
Sự thất vọng của ông Zelenskyy cũng làm lộ rõ điểm yếu cốt lõi của châu Âu: thiếu đồng thuận, thiếu quyết đoán, và bị phân tâm bởi các khủng hoảng nội bộ. Trong một thế giới nơi Mỹ công khai coi thường luật chơi, sự lưỡng lự này không chỉ là điểm yếu chiến lược, mà còn là rủi ro tồn vong.
Davos: từ diễn đàn toàn cầu đến sân khấu quyền lực
Cuối cùng, điều ngăn chặn kịch bản tồi tệ nhất - việc sử dụng vũ lực để chiếm Greenland - không phải là những bài diễn văn hùng hồn, mà là ngoại giao hậu trường và sức ép thị trường. Nhưng cái giá phải trả là sự lệch hướng hoàn toàn của Davos khỏi sứ mệnh ban đầu.
Khủng hoảng khí hậu, chống tham nhũng, nghèo đói toàn cầu và thậm chí cả chiến tranh ở Ukraine đều bị đẩy xuống thứ yếu, nhường chỗ cho những cuộc mặc cả dưới áp lực, đe dọa và phô trương quyền lực.
Về bản chất, Davos năm nay không còn là nơi “cam kết cải thiện tình trạng của thế giới”, mà là một màn trình diễn tập thể về sự bất an của trật tự toàn cầu.
Như một nhà quan sát kỳ cựu đã nhận định: chúng ta đang nói về mọi thứ, trừ những điều cốt lõi. Và đó có lẽ là dấu hiệu đáng lo ngại nhất cho tương lai của hệ thống quốc tế.
Theo The Guardian
