50 hãng xe điện không có lãi, hàng loạt doanh nghiệp đứng trước nguy cơ đóng cửa từ năm 2026
(Thị trường tài chính) - Áp lực từ việc chấm dứt trợ cấp tiền mặt và ưu đãi thuế được dự báo sẽ khiến thị trường ô tô Trung Quốc sụt giảm doanh số trong năm tới.
Theo các nhà phân tích, hàng chục nhà sản xuất xe điện (EV) của Trung Quốc sẽ bước vào thời điểm mang tính “sống còn” trong năm 2026, khi nhu cầu trong nước suy yếu có thể buộc nhiều doanh nghiệp thua lỗ kéo dài phải rời bỏ thị trường ô tô lớn nhất thế giới.
Khoảng 50 nhà sản xuất EV không có lãi tại Trung Quốc đại lục đang chịu sức ép phải thu hẹp quy mô kinh doanh hoặc chấm dứt hoạt động, trong bối cảnh ngành ô tô nước này được dự báo sẽ ghi nhận sự sụt giảm doanh số trong năm tới – lần co lại đầu tiên kể từ năm 2020. Nguyên nhân đến từ tình trạng dư thừa công suất kéo dài và sự suy giảm hỗ trợ từ Chính phủ.
“Thời gian không đứng về phía những hãng xe không thể gây ấn tượng với nhóm khách hàng trẻ. Kết quả kinh doanh trong năm tới sẽ mang tính quyết định đối với phần lớn các nhà lắp ráp EV đang thua lỗ”, ông Qian Kang, chủ một nhà máy sản xuất bảng mạch in cho ô tô tại tỉnh Chiết Giang (miền Đông Trung Quốc), nhận định.
Trợ cấp suy giảm, nhu cầu dự báo đi xuống
Theo đồng thuận của giới phân tích ngành ô tô, việc các khoản trợ cấp tiền mặt và ưu đãi thuế sắp hết hiệu lực sẽ khiến lượng xe giao đến tay khách hàng trong nước giảm mạnh trong năm tới, ngay cả khi các hãng xe tung ra những chương trình giảm giá sâu để kích cầu.
Chính quyền Bắc Kinh dự kiến sẽ công bố vào tháng 1 tới liệu chương trình trợ cấp đổi xe trị giá 20.000 nhân dân tệ (khoảng 2.845 USD) có được gia hạn hay không.
Hiện tại, người mua xe điện vẫn được miễn thuế mua xe 10%. Tuy nhiên, từ tháng 1 tới, các giao dịch này sẽ phải chịu thuế suất 5%, trước khi quay trở lại mức 10% vào năm 2028.
Dự báo "mờ mịt" từ các tổ chức tài chính
Tháng trước, Deutsche Bank dự báo tổng lượng xe giao tại Trung Quốc sẽ giảm 5% trong năm 2026. Trước đó, vào tháng 10, JPMorgan nhận định tổng doanh số ô tô tại Trung Quốc – bao gồm cả xe chạy xăng và xe điện – có thể giảm từ 3–5% trong năm tới.
Những dự báo này cho thấy tình trạng dư thừa công suất đã dẫn đến nhiều vòng “đại chiến giảm giá” khốc liệt trong ba năm qua, qua đó bào mòn lợi nhuận của các hãng xe nội địa.
Bên cạnh đó, hầu hết các nhà sản xuất EV Trung Quốc đã đổ hàng tỷ USD vào nghiên cứu và phát triển (R&D) trong cuộc chạy đua giành lợi thế công nghệ, khiến triển vọng lợi nhuận tiếp tục bị đè nặng.
Chỉ số ít doanh nghiệp có lãi
Trong giai đoạn này, chỉ một số rất ít hãng EV Trung Quốc – bao gồm BYD, nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới và Seres được hậu thuẫn bởi Huawei Technologies – đạt được lợi nhuận.
“Thời kỳ bùng nổ huy động vốn quanh các hãng EV và các nhà cung ứng linh kiện chủ chốt của Trung Quốc đã qua. Giờ đây sẽ là cuộc chơi sinh tồn: Những hãng có lãi sẽ chiến thắng, còn các doanh nghiệp thua lỗ có nguy cơ sớm cạn kiệt nguồn vốn”, ông Yin Ran, một nhà đầu tư thiên thần tại Thượng Hải, nhận xét.
Để cải thiện biên lợi nhuận, nhiều hãng EV Trung Quốc được kỳ vọng sẽ đẩy mạnh mở rộng doanh số ở thị trường nước ngoài, bao gồm việc tung ra các mẫu xe được thiết kế riêng cho những thị trường lớn.
Theo ông Nick Lai, Trưởng bộ phận nghiên cứu ô tô khu vực châu Á – Thái Bình Dương tại JPMorgan, tổng sản lượng xe của Trung Quốc (bao gồm xe buýt, xe tải và xe du lịch) có thể đạt 33 triệu chiếc vào năm 2025, trong khi công suất thiết kế ước khoảng 50 triệu chiếc.
Biên lợi nhuận ròng trung bình trên mỗi xe – chênh lệch giữa giá bán và chi phí sản xuất (nguyên liệu, lao động, logistics) – hiện chỉ vào khoảng 5.000 nhân dân tệ đối với các hãng xe Trung Quốc. Theo ông Lai, con số này có thể tăng gấp bốn lần lên 20.000 nhân dân tệ nếu các hãng đẩy mạnh xuất khẩu, nhờ mức giá bán cao hơn tại thị trường quốc tế.
Ông Stephen Dyer, đồng lãnh đạo khu vực Trung Quốc đại lục và Trưởng bộ phận tư vấn ô tô châu Á tại AlixPartners, cho biết hồi tháng 7 rằng chỉ khoảng 15 thương hiệu EV Trung Quốc, tương đương 10% tổng số, có khả năng đạt lợi nhuận trong vòng 5 năm tới, khi cuộc chiến giá cả tiếp tục siết chặt biên lợi nhuận.
Theo ông Dyer, cuộc chiến giá có thể đẩy nhanh quá trình tái cấu trúc và hợp nhất trong ngành EV Trung Quốc, khi các hãng bán dưới 1.000 xe mỗi tháng nhiều khả năng sẽ sớm rời khỏi thị trường.
Báo cáo công bố đầu tháng này của China EV100 – một tổ chức phi Chính phủ quy tụ nhiều lãnh đạo ngành EV – cho biết 5–6 liên doanh ô tô Trung–ngoại, với doanh số hàng năm dưới 100.000 xe, có thể đối mặt nguy cơ giải thể trong vài năm tới.
Các thương hiệu quốc tế như Ford Motor, Mazda Motor và Lincoln hiện đều vận hành các liên doanh tại Trung Quốc với doanh số chưa đạt mốc 100.000 xe mỗi năm, theo số liệu đăng ký bảo hiểm ô tô chính thức.
Trong báo cáo mới nhất, Deutsche Bank dự báo doanh số xuất khẩu xe du lịch của Trung Quốc sẽ tiếp tục tăng trưởng hai chữ số trong năm 2026, dự kiến tăng 13% so với cùng kỳ, qua đó giúp tăng doanh số bán buôn thêm khoảng 750.000 xe nhờ sản xuất nội địa hóa sâu hơn, danh mục sản phẩm mở rộng và thâm nhập các thị trường mới.
Khối lượng gia tăng này sẽ chiếm khoảng 3% tổng lượng xe giao dự kiến trong cả năm 2026, báo cáo cho biết thêm.
