Căn bệnh 'sát thủ âm thầm' gia tăng vào mùa lạnh, bác sĩ khuyến cáo 5 quy tắc vàng phòng ngừa
(Thị trường tài chính) - Điều đáng lo ngại là không chỉ người cao tuổi, mà ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ, người đang trong độ tuổi lao động cũng phải nhập viện vì đột quỵ trong mùa đông.
Những ngày đầu năm 2026, các đợt không khí lạnh liên tiếp tăng cường, nhiệt độ tại nhiều tỉnh, thành miền Bắc và Bắc Trung Bộ giảm sâu, có nơi xuống dưới 10 độ C. Thời tiết chuyển lạnh đột ngột không chỉ gây ảnh hưởng đến sinh hoạt thường ngày mà còn kéo theo nguy cơ gia tăng các biến cố tim mạch, đặc biệt là đột quỵ - căn bệnh được ví như “sát thủ âm thầm” cướp đi sinh mạng hoặc để lại di chứng nặng nề nếu không được cấp cứu kịp thời.
Theo ghi nhận tại nhiều cơ sở y tế lớn, trong đó có Bệnh viện Bạch Mai, số ca cấp cứu đột quỵ thường có xu hướng tăng rõ rệt mỗi khi trời chuyển lạnh, nhất là vào những đợt rét đậm, rét hại kéo dài. Điều đáng lo ngại là không chỉ người cao tuổi, mà ngày càng nhiều bệnh nhân trẻ, người đang trong độ tuổi lao động cũng phải nhập viện vì đột quỵ trong mùa đông.
Vì sao đột quỵ gia tăng nhiều vào mùa đông ?
Bác sĩ chuyên khoa của Bệnh viện Bạch Mai cho biết, khi nhiệt độ môi trường giảm xuống thấp, cơ thể con người sẽ có những phản ứng sinh lý để thích nghi với cái lạnh. Phản xạ đầu tiên là co mạch máu ngoại vi nhằm giữ nhiệt. Tuy nhiên, chính sự co thắt này khiến lòng mạch hẹp lại, làm huyết áp tăng cao đột ngột. Huyết áp tăng là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây vỡ mạch máu não dẫn đến xuất huyết não, hoặc làm bong tróc các mảng xơ vữa trong lòng mạch, gây tắc mạch não.
Không chỉ vậy, thời tiết lạnh còn khiến máu trở nên “đặc” hơn do độ nhớt của máu tăng. Tình trạng này làm cho dòng máu lưu thông kém, dễ hình thành các cục máu đông. Nếu cục máu đông di chuyển lên não và gây tắc mạch, người bệnh sẽ bị nhồi máu não - một thể đột quỵ rất thường gặp trong mùa lạnh.
Ngoài các yếu tố sinh lý, nhiều thói quen sinh hoạt sai lầm trong mùa đông cũng góp phần làm tăng nguy cơ đột quỵ. Không ít người có quan niệm uống rượu bia để “làm ấm cơ thể”. Theo các chuyên gia, đây là quan niệm cực kỳ nguy hiểm. Cồn chỉ gây giãn mạch tạo cảm giác ấm giả tạo trong thời gian ngắn, sau đó khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn và làm huyết áp dao động mạnh, dễ dẫn đến tai biến mạch máu não.
Bên cạnh đó, việc ít vận động, ăn nhiều thực phẩm giàu chất béo, ăn mặn trong mùa lạnh cũng làm rối loạn mỡ máu, thúc đẩy xơ vữa động mạch - yếu tố nguy cơ âm thầm của đột quỵ.
Những thời điểm dễ xảy ra đột quỵ
Theo các chuyên gia y tế, trong mùa lạnh có một số thời điểm đặc biệt nguy hiểm, người dân cần hết sức lưu ý, nhất là người cao tuổi và những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch.
Thứ nhất là sáng sớm khi vừa thức dậy. Đây là thời điểm cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang hoạt động, huyết áp vốn đã có xu hướng tăng cao. Nếu bật dậy quá nhanh và tiếp xúc ngay với không khí lạnh, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể gây co mạch mạnh, dẫn đến đột quỵ.
Thứ hai là khi đi vệ sinh ban đêm. Việc rời khỏi chăn ấm để vào nhà vệ sinh lạnh, đặc biệt nếu không mặc đủ ấm, có thể gây co mạch đột ngột và làm huyết áp tăng vọt.
Thứ ba là khi tắm rửa. Tắm nước quá lạnh hoặc tắm muộn vào ban đêm trong mùa đông đều là những yếu tố nguy cơ cao có thể kích hoạt cơn đột quỵ.
Bác sĩ chỉ ra 5 nguyên tắc vàng tránh đột quỵ trong mùa lạnh
Để giảm thiểu nguy cơ đột quỵ khi thời tiết trở lạnh, các chuyên gia Trung tâm Đột quỵ - Bệnh viện Bạch Mai khuyến cáo người dân cần tuân thủ nghiêm túc những nguyên tắc sau:
Trước hết, giữ ấm cơ thể đúng cách. Không chỉ mặc đủ áo ấm mà cần chú ý bảo vệ các vùng quan trọng như đầu, cổ, ngực và bàn chân. Khi ra ngoài, nên đội mũ, quàng khăn và đeo khẩu trang để hạn chế tác động của không khí lạnh.
Thứ hai, áp dụng nguyên tắc “chậm lại 3 phút” vào buổi sáng. Khi vừa thức dậy, không nên bước xuống giường ngay mà hãy nằm lại 3-5 phút, cử động nhẹ tay chân, xoa mặt để cơ thể thích nghi dần, sau đó mới từ từ ngồi dậy và mặc thêm áo ấm.
Thứ ba, kiểm soát chặt chẽ huyết áp và các bệnh lý nền. Người bị tăng huyết áp cần dùng thuốc đều đặn theo đúng chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc hay thay đổi liều. Việc trang bị máy đo huyết áp tại nhà để theo dõi thường xuyên là rất cần thiết.
Thứ tư, duy trì chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt khoa học. Hạn chế tối đa rượu bia, thuốc lá; giảm muối trong khẩu phần ăn; uống đủ nước ấm; tránh ăn thức ăn quá lạnh. Việc tập thể dục nên thực hiện nhẹ nhàng trong nhà, tránh ra ngoài trời quá sớm khi sương lạnh còn nhiều.
Cuối cùng, người dân cần lắng nghe cơ thể và nhận diện sớm các dấu hiệu đột quỵ theo nguyên tắc FAST: méo mặt (Face), yếu tay chân (Arm), nói khó (Speech) và thời gian (Time). Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế có đơn vị đột quỵ gần nhất càng sớm càng tốt.
Các bác sĩ nhấn mạnh, đột quỵ là một cấp cứu y tế tối khẩn cấp, mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não có thể bị tổn thương không thể hồi phục nếu không được tái thông mạch máu kịp thời.
Chuyên gia cảnh báo, khi gặp người đột quỵ tuyệt đối không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian như chích máu đầu ngón tay, cạo gió, cho uống nước chanh hay dùng các loại thuốc không rõ nguồn gốc. Những hành động này không những không có tác dụng mà còn làm mất đi thời gian vàng cứu sống bệnh nhân.
Trong bối cảnh thời tiết đang ngày càng lạnh sâu, việc chủ động phòng ngừa, trang bị kiến thức đúng đắn về đột quỵ chính là “lá chắn” quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, đặc biệt là những người có nguy cơ cao.
