Xuất khẩu tôm Việt Nam sang EU tăng trưởng, nhưng thách thức phía trước

Nhập khẩu tôm của EU tiếp tục tăng trưởng trong năm 2025

Theo số liệu từ Shrimp Insight, trong 10 tháng đầu năm 2025, EU đã nhập khẩu khoảng 374.500 tấn tôm chân trắng đông lạnh (HS 03061792) và các sản phẩm tôm chế biến có giá trị gia tăng (HS 160521, 160529), tăng 18% so với cùng kỳ năm trước.

Tổng giá trị nhập khẩu đạt 2,35 tỷ euro, tương ứng mức tăng 21%. Kết quả này cho thấy nhu cầu tiêu thụ tôm tại EU vẫn duy trì ở mức ổn định, đặc biệt tại khu vực Nam Âu và Tây Bắc Âu – hai khu vực chiếm hơn 95% tổng lượng tôm nhập khẩu của khối.

Về cơ cấu nguồn cung, Ecuador tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với hơn 203.700 tấn, tăng mạnh 37% so với cùng kỳ, bỏ xa các quốc gia khác. Ấn Độ đứng thứ hai với khoảng 51.500 tấn, tăng 33%, trong khi Việt Nam xếp thứ ba với gần 46.000 tấn, tăng 12%. Dù chênh lệch giữa Việt Nam và Ấn Độ chưa quá lớn, khoảng cách so với Ecuador đang ngày càng nới rộng.

Phúc lợi động vật dần trở thành yêu cầu bắt buộc

Song song với đà tăng nhập khẩu, các tiêu chuẩn mới về phúc lợi động vật đang nổi lên như một rào cản kỹ thuật mới. Từ năm 2026, nhiều chuỗi bán lẻ lớn tại EU và Vương quốc Anh sẽ yêu cầu tôm nước ấm phải được gây ngất hoàn toàn, chủ yếu bằng phương pháp điện, trước khi đưa vào công đoạn ngâm đá, thay cho cách sốc lạnh truyền thống. Điều kiện này đã được đưa vào chính sách thu mua của các nhà bán lẻ như Tesco, Marks & Spencer, Sainsbury’s và Waitrose, gắn trực tiếp với việc duy trì tư cách nhà cung cấp.

Khác với các yêu cầu mang tính thủ tục, quy định về phúc lợi động vật đòi hỏi thay đổi thực chất trong quy trình sản xuất. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư vào công nghệ thu hoạch và sơ chế mới, điều chỉnh quy trình vận hành, đồng thời tăng cường kiểm soát khâu vận chuyển tôm sống. Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành tôm ngày càng thu hẹp, chi phí cho một dây chuyền gây ngất bằng điện được xem là áp lực không nhỏ.

Cạnh tranh tại thị trường EU ngày càng gay gắt

Xét về cạnh tranh, tiêu chuẩn phúc lợi động vật có thể mang lại lợi thế cho những quốc gia đã quen với mô hình sản xuất quy mô lớn, chi phí thấp và tỷ lệ chứng nhận cao. Ecuador – nhà cung cấp lớn nhất cho EU – hiện có tỷ lệ tôm đạt các chứng nhận bền vững như ASC cao hơn đáng kể so với Việt Nam, đồng thời sở hữu chuỗi sản xuất khép kín, thuận lợi cho việc tích hợp công nghệ mới. Ấn Độ, với lợi thế về quy mô và giá thành, cũng đang mở rộng nhanh thị phần tại EU trong bối cảnh nhiều thị trường khác, đặc biệt là Mỹ, trở nên khó đoán định.

Trong khi đó, theo số liệu từ Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu tôm sang EU từ đầu năm đến ngày 15/12/2025 đạt hơn 562 triệu USD, tăng 22% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy EU vẫn là thị trường trọng điểm và còn dư địa tăng trưởng. Tuy nhiên, nếu không sớm thích ứng với các chuẩn mực mới, mức tăng trưởng hiện tại có thể khó duy trì trong trung và dài hạn.

Phúc lợi động vật đang vượt ra khỏi phạm vi trách nhiệm xã hội hay hình ảnh doanh nghiệp, trở thành điều kiện cần để tiếp cận thị trường EU. Đối với ngành tôm Việt Nam, thách thức không chỉ nằm ở chi phí đầu tư, mà còn ở việc hạn chế nguy cơ gia tăng khoảng cách giữa các doanh nghiệp lớn và khối doanh nghiệp vừa và nhỏ – nhóm chiếm tỷ trọng đáng kể trong hoạt động xuất khẩu.

Việc sớm xây dựng các hướng dẫn kỹ thuật và tiêu chuẩn trong nước, đồng thời thiết kế cơ chế tài chính hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, được xem là yếu tố then chốt để ngành tôm chủ động trước làn sóng nâng chuẩn. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng quyết liệt, khả năng đáp ứng đồng thời các yêu cầu về giá, chất lượng và chuẩn mực sản xuất sẽ quyết định triển vọng cải thiện vị thế của tôm Việt Nam tại thị trường EU trong những năm tới.