Vì sao 7 năm nữa Tết Nguyên đán mới có ngày 30 Tết?
(Thị trường tài chính) - Từ năm 2025, người Việt sẽ không còn đón ngày 30. Hiện tượng này kéo dài trong nhiều năm, khiến Giao thừa rơi vào đêm 29 Tết.
Từ năm 2025, nhiều người nhận thấy lịch Âm không còn xuất hiện ngày 30 tháng Chạp - thường được gọi quen là “30 Tết”. Hiện tượng này kéo dài liên tục trong nhiều năm, đặt ra câu hỏi về nguyên nhân và quy luật phía sau. Theo các nhà nghiên cứu lịch pháp và thiên văn học, đây là kết quả trực tiếp của cách vận hành Âm lịch, hoàn toàn không phải sự thay đổi mang tính bất thường.
Âm lịch được xây dựng trên chu kỳ chuyển động của Mặt trăng quanh Trái Đất. Thời gian để Mặt trăng hoàn thành một vòng quỹ đạo xấp xỉ 29,53 ngày, nằm giữa hai mốc 29 và 30 ngày. Vì vậy, khi đưa vào hệ thống lịch, các tháng Âm phải luân phiên giữa tháng 29 ngày (tháng thiếu) và tháng 30 ngày (tháng đủ) để bảo đảm phù hợp với chu kỳ thiên văn thực tế.
Khác với Dương lịch có số ngày cố định, độ dài các tháng trong Âm lịch thay đổi dựa trên mốc “sóc”. Đây là lúc Mặt trăng nằm ở vị trí mà toàn bộ phần được chiếu sáng không hướng về phía Trái Đất, trong tiếng Anh gọi là “New Moon”.
Theo quy ước lịch pháp, điểm sóc rơi vào ngày nào thì ngày đó được tính là mùng 1 của tháng Âm lịch. Nếu điểm sóc xuất hiện ngay sau ngày 30, tháng đó được xác định là tháng đủ; nếu điểm sóc rơi ngay sau ngày 29, tháng đó là tháng thiếu. Như vậy, một tháng Âm lịch chính là khoảng thời gian giữa 2 lần xuất hiện điểm sóc.
Từ cách tính này, việc tháng Chạp có 29 hay 30 ngày hoàn toàn phụ thuộc vào vị trí xuất hiện của điểm sóc cuối năm. Theo các tính toán thiên văn, trong giai đoạn từ năm 2025 đến năm 2032, điểm sóc của tháng Giêng đều xuất hiện ngay sau ngày 29 tháng Chạp. Điều đó đồng nghĩa tháng Chạp trong suốt giai đoạn này đều là tháng thiếu, năm Âm lịch kết thúc ở ngày 29 và không có ngày 30 Tết.
Cụ thể, năm Giáp Thìn kết thúc vào ngày 29 tháng Chạp, tương ứng ngày 28/1/2025 Dương lịch. Thời khắc giao thừa Tết Nguyên đán Ất Tỵ diễn ra ngay sau đó, đưa mùng 1 Tết rơi vào ngày 29/1/2025 Dương lịch. Năm Ất Tỵ mở đầu cho chuỗi 8 năm liên tiếp mà tháng Chạp chỉ có 29 ngày, kéo dài đến hết năm 2032.
Trước đây, giai đoạn 2014-2021 từng ghi nhận 8 năm liên tiếp có ngày 30 tháng Chạp. Sau đó, lịch Âm lại chuyển sang một chu kỳ khác. Việc phân bổ tháng đủ, tháng thiếu chịu tác động của quy luật chuyển động Mặt trăng, không mang yếu tố chủ quan hay can thiệp hành chính.
Các nhà thiên văn học cho biết thêm, sự chênh lệch giữa năm Dương lịch (365 ngày) và năm Âm lịch (khoảng 354 ngày) khiến mỗi năm hai hệ lịch lệch nhau gần 11 ngày. Sau vài năm, Âm lịch phải bổ sung tháng nhuận để cân bằng. Chính việc thêm tháng nhuận này làm cho sự sắp xếp các tháng đủ - thiếu trong từng năm thay đổi, dẫn tới những chuỗi năm liên tiếp tháng Chạp chỉ có 29 ngày.
Theo lịch vạn niên và các tính toán hiện nay, phải đến Tết Nguyên đán Quý Sửu 2033, ngày 30 tháng Chạp mới xuất hiện trở lại. Khi đó, điểm sóc của tháng Giêng rơi sau ngày 30 tháng Chạp, đưa tháng cuối năm trở lại dạng tháng đủ.
Về mặt văn hóa, việc không có ngày 30 Tết trong nhiều năm liên tiếp không tác động đến chu kỳ thời tiết hay các yếu tố tự nhiên. Giao thừa - thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, vẫn diễn ra vào đúng 0 giờ, khi ngày cuối cùng của năm Âm lịch khép lại và mùng 1 Tết bắt đầu. Các nghi lễ, phong tục đón Tết của người Việt vẫn được giữ nguyên.
Thực tế, hiện tượng này chủ yếu ảnh hưởng tới thói quen gọi tên ngày cuối năm. Trong các năm tháng Chạp thiếu, ngày 29 tháng Chạp trở thành ngày cuối cùng của năm Âm lịch. Dù vậy, trong đời sống thường nhật, nhiều người vẫn quen miệng gọi đây là “30 Tết”, như một cách gọi mang tính biểu trưng cho thời khắc khép lại năm cũ, thay vì một mốc ngày cụ thể trên tờ lịch.
