Trưởng phòng Tình báo đầu tiên của QĐND Việt Nam: Nhận chức ở tuổi 22, được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh, tên được đặt cho nhiều con đường, trường học
(Thị trường tài chính) - Tên ông được đặt cho nhiều con đường, trường học tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Quảng Ninh.
Thủ trưởng đầu tiên của ngành Tình báo quân sự Việt Nam
Anh hùng tình báo Đào Phúc Lộc, bí danh Hoàng Minh Đạo (Năm Thu, Năm Đạo, Năm Đời...), sinh năm 1923 trong một gia đình viên chức có truyền thống yêu nước tại thôn Vườn Trầu, xã Hải Xuân, thành phố Móng Cái (cũ), tỉnh Quảng Ninh.
Ngay từ khi còn rất trẻ, ông đã sớm giác ngộ cách mạng. Năm 1939, khi mới 16 tuổi, Đào Phúc Lộc được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và trở thành người liên lạc của đồng chí Tô Hiệu.
Một năm sau, trong một chuyến công tác, ông bị thực dân Pháp bắt, kết án hai năm tù giam và chịu nhiều đòn tra tấn dã man. Tuy nhiên, kẻ thù không khai thác được bất kỳ thông tin nào từ người thanh niên kiên cường này. Sau đó, ông bị quản thúc tại Móng Cái trong suốt 5 năm.
Chính trong quãng thời gian bị quản thúc, Đào Phúc Lộc đã bộc lộ rõ tố chất đặc biệt của một người làm công tác tình báo. Bằng sự mưu trí và gan dạ, ông vượt qua sự giám sát của mật thám, bí mật vượt biên sang Trung Quốc để liên lạc với tổ chức Đảng.
Tại đây, ông được đồng chí Trường Chinh trực tiếp giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng ở Móng Cái, tổ chức tuyến liên lạc hải ngoại từ Hải Phòng qua Móng Cái sang Quảng Đông, Quảng Tây nhằm phục vụ việc đưa đón cán bộ hoạt động. Cũng trong thời gian này, ông thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên ở Móng Cái và lấy bí danh Hoàng Minh Đạo.
Từ năm 1943 đến 1945, dưới sự chỉ đạo của Trung ương, ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, trực tiếp giáo dục, bồi dưỡng nhiều cán bộ, trong đó có những người sau này trở thành lực lượng nòng cốt của quân đội và ngành tình báo.
Trong quá trình hoạt động ở miền Bắc, Đào Phúc Lộc đã xây dựng được nhiều cơ sở bí mật trong nội thành Hà Nội. Một trong những cơ sở đặc biệt quan trọng là gia đình bà Nguyễn Thị Kíu và ông Nguyễn Công Cầu, chủ hiệu bánh kẹo Tùng Hiên nổi tiếng tại phố Lò Sũ.
Ông Nguyễn Công Cầu thường xuyên buôn bán từ Hà Nội lên Móng Cái, có cảm tình với Việt Minh và được Đào Phúc Lộc giác ngộ, xây dựng thành cơ sở cách mạng. Thông qua gia đình này, Đào Phúc Lộc tổ chức nhiều chuyến đi lại, vận chuyển tài liệu, đưa đón cán bộ. Ông từng cải trang làm phụ lái xe hàng để hoạt động trên tuyến Móng Cái - Hải Phòng - Hà Nội.
Chính tại ngôi nhà số 41, sau là số 36 phố Lò Sũ, nhiều cán bộ cấp cao của cách mạng đã từng lui tới, trong đó có đồng chí Nguyễn Lương Bằng. Gia đình bà Kíu trở thành một trong những cơ sở tin cậy bậc nhất của ngành tình báo những ngày đầu.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đào Phúc Lộc được giao trọng trách Trưởng phòng Tình báo đầu tiên thuộc Bộ Tổng Tham mưu khi mới 22 tuổi, trực tiếp chịu sự chỉ đạo của Chủ tịch Quân ủy hội Võ Nguyên Giáp và Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái. Trong điều kiện cơ sở vật chất thiếu thốn, tổ chức còn non trẻ, ông đã dựa vào hệ thống cơ sở quần chúng để xây dựng nền móng cho ngành tình báo quân đội.
Nhà ông Cầu ở phố Lò Sũ trở thành điểm trung chuyển cán bộ, nơi ăn ở tạm thời của nhiều cán bộ từ các địa phương về nhận nhiệm vụ. Đào Phúc Lộc coi gia đình này như ruột thịt, xưng hô thân tình và gắn bó sâu nặng.
Tại đây, ông từng giao cho gia đình bà Kíu nuôi giấu một cộng tác viên đặc biệt là người nước ngoài. Khi bị quân Tưởng phát hiện, bà Nguyễn Thị Hiền đã nhanh trí giấu vũ khí, đưa người trốn lên trần nhà, giúp bảo toàn lực lượng. Những chi tiết ấy cho thấy cách Đào Phúc Lộc xây dựng cơ sở dựa trên lòng tin, sự gắn bó và tinh thần cách mạng của quần chúng.
Hiến dâng tuổi xuân, trí tuệ và sinh mệnh cho sự nghiệp cách mạng
Đầu năm 1948, theo lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và đồng chí Hoàng Văn Thái, Đào Phúc Lộc được cử làm Đặc phái viên của Bộ Tổng Tham mưu vào miền Nam, trực tiếp kiểm tra và tổ chức lại công tác tình báo, quân báo từ Khu IV trở vào. Ông được giao nhiệm vụ tiếp quản Phòng Mật vụ Nam Bộ, xây dựng lại hệ thống tình báo, thống nhất chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương.
Trong quá trình công tác, ông mở nhiều lớp huấn luyện nghiệp vụ cho cán bộ tình báo ở các quân khu, đặc biệt là tại Quân khu V, nơi ông trực tiếp giảng dạy cho hàng chục cán bộ nòng cốt. Các bài giảng của ông tập trung vào tổ chức hoạt động nội thành, xây dựng cơ sở, cài người vào hàng ngũ địch, bảo đảm thông tin liên lạc và tổ chức mạng lưới bí mật.
Ở chiến trường miền Nam, Đào Phúc Lộc giữ vai trò quan trọng trong việc thống nhất tổ chức ngành tình báo. Bằng sự am hiểu sâu sắc nghiệp vụ và khả năng thuyết phục, ông đã tạo được sự đồng thuận cao giữa các đơn vị, từng bước xây dựng hệ thống tình báo hoạt động hiệu quả, chặt chẽ. Đồng đội gọi ông bằng cái tên thân mật “Anh Năm”, thể hiện sự tin tưởng và kính trọng.
Từ năm 1965 đến 1968, ông được điều về tăng cường cho khu vực Sài Gòn - Gia Định, giữ chức Ủy viên Thường vụ Khu ủy, Bí thư kiêm Chính ủy Phân khu V. Trong bối cảnh chiến tranh ác liệt, thương vong lớn, ông đã chủ trương dựa vào dân để bảo vệ lực lượng. Một trạm y tế bí mật được xây dựng ngay trong lòng ấp chiến lược tại xã Đông Tân Hiệp, huyện Dĩ An, tỉnh Biên Hòa (cũ). Nhờ sự che chở của nhân dân, trạm y tế này đã cứu sống hàng trăm cán bộ, chiến sĩ mà địch không hề hay biết.
Đặc biệt, trong quá trình chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, Đào Phúc Lộc đã đưa ra quyết định táo bạo khi chọn một số gia đình cơ sở tại Bình Phú, Thủ Đức, ngay sát căn cứ Sóng Thần của đối phương, làm nơi đặt Sở Chỉ huy tiền phương Phân khu V. Những căn hầm bí mật được đào ngay dưới nền nhà dân, lương thực được cất giấu tinh vi, bảo đảm cho chỉ huy hoạt động an toàn. Chính tại đây, phương châm “Nắm thắt lưng địch mà đánh” được vận dụng một cách linh hoạt và hiệu quả.
Tháng 12/1969, trong khi đang giữ cương vị Bí thư kiêm Chính ủy Phân khu I, Đào Phúc Lộc nhận lệnh khẩn cấp ra Trung ương Cục báo cáo tình hình. Đêm 24/12/1969, trên đường vượt sông Vàm Cỏ Đông, thuyền của ông rơi vào ổ phục kích của địch. Ba tàu chiến Mỹ bất ngờ bật đèn pha, nã đạn dữ dội. Trong trận chiến không cân sức, thuyền của ông trúng đạn, phát nổ dữ dội giữa dòng sông.
Sau đó, ông và đồng đội mất tích. Suốt nhiều năm liền, đồng chí, đồng đội và gia đình không ngừng tìm kiếm nhưng không có kết quả. Mãi đến năm 1998, hài cốt của ông mới được tìm thấy tại xã An Hòa, huyện Trảng Bàng (cũ), tỉnh Tây Ninh.
Lễ truy điệu được Thành ủy TP. Hồ Chí Minh tổ chức trang trọng. Sự hy sinh của ông khép lại cuộc đời một người chiến sĩ tình báo đã trọn vẹn hiến dâng tuổi xuân, trí tuệ và sinh mệnh cho sự nghiệp cách mạng.
Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc, Đào Phúc Lộc, tức Hoàng Minh Đạo, được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân ngày 10/8/1998 và Huân chương Hồ Chí Minh năm 1999.
Tên ông được đặt cho nhiều con đường, trường học tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và tỉnh Quảng Ninh, trở thành biểu tượng của lòng trung thành, trí tuệ và tinh thần hy sinh của người chiến sĩ tình báo cách mạng Việt Nam.
Bài viết sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn:
- Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, Liệt sĩ Đào Phúc Lộc: Người cộng sản kiên trung, nhà tình báo kiệt xuất - Báo Nhân dân
- Chuyện về cuộc đời cách mạng của vợ chồng Anh hùng liệt sĩ Đào Phúc Lộc - Báo Quảng Ninh
- Những câu chuyện “dựa vào dân” của Anh hùng tình báo – Liệt sĩ Đào Phúc Lộc - Báo Công an Nhân dân
