Quốc gia Đông Nam Á phát hiện bức tranh khắc đá cổ nhất thế giới trong một hang động

Các nhà khoa học mới đây đã xác định được tác phẩm nghệ thuật khắc đá cổ nhất từng được biết đến của nhân loại: Một hình vẽ bàn tay có niên đại ít nhất 67.800 năm, được phát hiện trong một hang động ở khu vực Đông Nam đảo Sulawesi, Indonesia.

Theo kết quả nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature ngày 21/1, phát hiện này không chỉ xác lập kỷ lục mới về nghệ thuật khắc đá tiền sử, mà còn cung cấp bằng chứng khảo cổ học sớm nhất cho thấy sự hiện diện của người hiện đại (Homo sapiens) tại khu vực các đảo nằm giữa thềm lục địa châu Á và châu Úc.

Hình vẽ bàn tay được tìm thấy trong một hang động đá vôi, xung quanh là nhiều tác phẩm nghệ thuật trên đá có niên đại trẻ hơn, trong đó có một hình bàn tay khác. Theo các nhà nghiên cứu, phát hiện này góp phần lấp đầy khoảng trống lớn trong hiểu biết về hành trình di cư của tổ tiên người Australia bản địa, những người được cho là đã đến châu lục này cách đây ít nhất 60.000 năm.

Hình vẽ mờ nhạt của một dấu bàn tay trong hang Liang Metanduno ở Sulawesi là tác phẩm nghệ thuật trên đá cổ nhất được biết đến trên thế giới

Nhà khảo cổ học Adhi Agus Oktaviana, thuộc Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia, tác giả chính của nghiên cứu cho biết, rất có thể những người đã tạo ra các bức tranh trên đá tại Sulawesi là một bộ phận của cộng đồng người hiện đại sau này di chuyển khắp khu vực và cuối cùng đặt chân đến lục địa Úc.

Mặc dù ý nghĩa ban đầu của nghệ thuật khắc đá thời tiền sử vẫn chưa được xác định rõ, song theo tác giả Maxime Aubert, nhà khảo cổ học và địa hóa học tại Đại học Griffith (Australia), các hình vẽ bàn tay cho thấy sự tồn tại của những cộng đồng người có tổ chức, sở hữu bản sắc văn hóa riêng biệt.

Nghệ thuật khắc đá tiền sử đã được phát hiện ở nhiều nơi trên thế giới, từ các hình chạm khắc có niên đại khoảng 12.000 năm ở Saudi Arabia đến những bức tranh cách đây 4.000 năm dọc khu vực biên giới Mỹ -Mexico.

Trước phát hiện tại Indonesia, tác phẩm nghệ thuật khắc đá cổ nhất từng được xác định là một hình vẽ bàn tay khoảng 66.700 năm tuổi tại Tây Ban Nha, được cho là do người Neanderthal tạo ra. Tuy nhiên, phương pháp xác định niên đại của phát hiện này vẫn còn gây nhiều tranh luận trong giới khoa học.

Thực tế, con người đã tạo ra các hình thức biểu đạt nghệ thuật từ rất sớm. Bức vẽ cổ nhất từng được biết đến là một hình khắc dạng “ký hiệu thăng” có niên đại khoảng 73.000 năm tại Nam Phi. Ngoài ra, một vỏ sò có các đường khắc được xác định khoảng 540.000 năm tuổi tại Indonesia, nhiều khả năng do người Homo erectus tạo ra.

Sulawesi từ lâu đã được xem là một trong những trung tâm nghệ thuật tiền sử quan trọng, với nhiều phát hiện nổi bật, trong đó có bức tranh mô tả con người tương tác với một loài có bướu, có niên đại khoảng 51.200 năm.

Các khuôn mẫu bàn tay với ngón tay được thu hẹp một cách có chủ đích đã được tìm thấy ở những nơi khác tại Sulawesi, chẳng hạn như tại Leang Jarie ở phía nam Sulawesi (Ảnh minh họa).

Trong khuôn khổ dự án nghiên cứu quy mô lớn nhằm ghi nhận nghệ thuật tiền sử tại Sulawesi, nhóm của Aubert đã khảo sát 11 hình vẽ trong tám hang động, gồm bảy hình bàn tay, hai hình người và hai họa tiết hình học. Tất cả các tác phẩm này đều bị phủ bởi các lớp canxi cacbonat, thường được gọi là “bỏng ngô hang động”.

Theo các nhà khoa học, do các lớp khoáng chất này hình thành sau khi tranh được vẽ, việc xác định niên đại của chúng cho phép xác lập tuổi tối thiểu của tác phẩm. Trong một số trường hợp, khi lớp sắc tố phủ lên trên các lớp khoáng chất, tuổi tối đa của hình vẽ cũng có thể được xác định.

Kết quả phân tích cho thấy hình vẽ bàn tay có kích thước khoảng 14 x 10 cm được tạo ra ít nhất cách đây 67.800 năm, cổ hơn khoảng 1.100 năm so với hình vẽ bàn tay liên quan đến người Neanderthal tại Tây Ban Nha. Mặc dù hình ảnh đã phai mờ theo thời gian, dấu vết của lòng bàn tay và các ngón tay vẫn còn có thể nhận diện. Đáng chú ý, các ngón tay được cố tình thu nhỏ, một kỹ thuật nghệ thuật đặc trưng chỉ được ghi nhận tại Sulawesi.

Cách hình vẽ này khoảng 11cm về phía bên trái là một hình bàn tay khác, được tạo bằng sắc tố sẫm màu hơn, có niên đại không quá 32.800 năm. Điều này cho thấy hang động đã được người tiền sử sử dụng như một không gian nghệ thuật liên tục trong suốt ít nhất 35.000 năm.

Mặc dù từng có nhiều loài người sinh sống tại Sulawesi, các nhà nghiên cứu cho rằng những tác phẩm này do Homo sapiens tạo ra, bởi kỹ thuật tạo hình các ngón tay thon dài đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao, phù hợp với khả năng của người hiện đại, vốn được xác nhận đã hiện diện tại khu vực này vào thời kỳ đó.

Các hình vẽ nhiều khả năng được tạo ra bằng cách phun chất màu từ miệng lên bàn tay đặt sát bề mặt đá. Phương pháp này mở ra khả năng trong tương lai có thể trích xuất ADN còn sót lại từ các tác phẩm nghệ thuật cổ xưa.

Các hình vẽ trên đá được xác định niên đại gần đây, cũng như các phát hiện khác, cho thấy rằng người hiện đại đã đến Úc bằng đường biển từ đảo Borneo ngày nay (màu đỏ) đến Sulawesi (màu cam) và sau đó đi qua phía tây Papua (màu xanh lam) hoặc đảo Misool của Indonesia (màu tím)

Việc xác định được những hình vẽ khắc đá cổ nhất tại Sulawesi được đánh giá là phát hiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần bổ sung bằng chứng khoa học về quá trình di chuyển của loài người hiện đại khắp Đông Nam Á hải đảo và tiến tới châu Úc.

Là một điểm trung chuyển then chốt trên tuyến di cư này, phát hiện tại Sulawesi củng cố thêm giả thuyết cho rằng người hiện đại đã di chuyển bằng đường biển theo tuyến phía Bắc, từ khu vực Borneo ngày nay đến Sulawesi, sau đó tiếp tục tới phía tây Papua hoặc đảo Misool của Indonesia, trước khi đặt chân đến lục địa châu Úc.

Theo Live Science