Ngôi chùa lớn nhất thế giới của Việt Nam nằm trong quần thể 5.000ha, đang được hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO công nhận Di sản thế giới
(Thị trường tài chính) -Ngôi chùa này không chỉ đơn thuần là một công trình tôn giáo mà còn là biểu tượng cho sự phát triển của Phật giáo Việt Nam.
Mới đây, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề Xác lập ranh giới dự kiến khu vực đề cử, xác định các tiêu chí về các giá trị nổi bật toàn cầu gắn với định hướng xây dựng Hồ sơ trình UNESCO công nhận Quần thể Tam Chúc và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là Di sản thế giới.
Ninh Bình là một trong những điểm đến nổi bật của Việt Nam bởi sở hữu phong cảnh hữu tình cùng văn hóa đa dạng. Trong đó, Quần thể Tam Chúc - Vân Long được đánh giá là không gian di sản đặc biệt, nơi các giá trị thiên nhiên, cảnh quan, văn hóa và tâm linh hòa quyện hài hòa, tạo nên những đặc trưng nổi bật hiếm có.
Khu du lịch Tam Chúc tọa lạc tại thị trấn Ba Sao, huyện Kim Bảng, tỉnh Hà Nam cũ, nay là Ninh Bình, cách trung tâm TP. Hà Nội khoảng 60km. Đây là vùng núi đá vôi ngập nước rộng lớn với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và độc đáo. Nhìn từ trên cao, Tam Chúc hiện lên như một bức tranh thủy mặc khổng lồ, nơi núi non, mặt nước và mây trời hòa quyện, tạo nên vẻ đẹp nên thơ, tĩnh tại, an yên.
Ngôi chùa lớn nhất thế giới
Điểm nhấn nổi bật nhất của Khu du lịch chính là chùa Tam Chúc. Đây là ngôi chùa có quy mô lớn hàng đầu thế giới. Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh sắc thiên nhiên, Tam Chúc còn là không gian nuôi dưỡng, bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa Phật giáo mang tầm vóc quốc gia và quốc tế.
Theo quy hoạch tổng thể, Khu du lịch Tam Chúc được phát triển thành 6 khu chức năng chính, bao gồm trung tâm đón tiếp; khu văn hóa tâm linh; khu bảo tồn tự nhiên Quèn Vồng; khu hồ Tam Chúc; khu nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe kết hợp du lịch cộng đồng; cùng hệ thống sân golf Kim Bảng, hồ Ba Hang và trung tâm dịch vụ hậu cần. Việc phân chia này cho thấy sự hài hòa giữa phát triển du lịch, bảo tồn thiên nhiên và gìn giữ giá trị văn hóa - tâm linh.
Theo sử liệu, chùa Tam Chúc cổ có nguồn gốc từ thời nhà Đinh, cách đây hơn 1.000 năm, gắn với truyền thuyết “Tiền Lục Nhạc - Hậu Thất Tinh”. Tuy nhiên, qua biến thiên lịch sử, ngôi chùa cổ đã không còn dấu tích nguyên vẹn.
Đến năm 2001, chùa Tam Chúc được đầu tư phục dựng và phát triển thành quần thể du lịch tâm linh quy mô lớn như hiện nay. Công ty Xây dựng Xuân Trường làm chủ đầu tư. Ngôi chùa được xây dựng bởi những người thợ thi công lành nghề đến từ các nước có văn hóa Phật giáo phát triển như Việt Nam, Ấn Độ, Indonesia...
Chùa Tam Chúc nằm trong quần thể 5.000ha, trong đó có khoảng 1.000ha mặt nước, hơn 3.000ha núi đá, rừng tự nhiên và các thung lũng. Toàn bộ quần thể chùa dựa lưng vào dãy núi đá vôi sừng sững. Cùng với đó là hệ thống hồ nước trong xanh, những vách núi dựng đứng tạo nên cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ. Với khung cảnh “phong thủy hữu tình”, nơi đây được mệnh danh là "Hạ Long trên cạn".
Phía trước chùa là hồ Tam Chúc với 6 ngọn núi nhỏ nhô lên giữa mặt nước, ba phía còn lại là núi đá vôi bao bọc tạo nên thế phong thủy đặc biệt hiếm có. Không gian nơi đây vừa hùng vĩ, vừa tĩnh lặng, mang đến cảm giác thanh tịnh, thoát tục cho du khách và Phật tử.
Kiến trúc độc đáo của ngôi chùa
Kiến trúc chùa được thiết kế hài hòa giữa phong cách truyền thống Việt Nam với các yếu tố hiện đại, vừa trang nghiêm, cổ kính, vừa phù hợp với không gian rộng lớn và nhu cầu sinh hoạt tôn giáo đương đại. Điểm nhấn kiến trúc quan trọng của chùa Tam Chúc là Đại Giảng đường - công trình được đánh giá là lớn nhất Việt Nam, có sức chứa lên tới khoảng 10.000 người.
Đây không chỉ là nơi diễn ra các nghi lễ Phật giáo trọng đại mà còn là không gian tổ chức những sự kiện văn hóa, tâm linh quy mô lớn. Bên cạnh đó, hệ thống tượng Phật tại chùa gây ấn tượng mạnh bởi kích thước đồ sộ và kỹ thuật chế tác tinh xảo, mang đậm dấu ấn Phật giáo Đại thừa.
Quần thể chùa Tam Chúc có nhiều hạng mục để lại ấn tượng lớn như chùa Ngọc, điện Tam Thế, điện Pháp Chủ, điện Quan Âm, cổng Tam Quan, Trung tâm Hội nghị quốc tế... Mỗi công trình đều được xây dựng với kích thước lớn, kỹ thuật phức tạp và giá trị nghệ thuật cao.
Trong đó, chùa Ngọc tọa lạc trên đỉnh núi Thất Tinh ở độ cao 468m. Để lên tới chùa, du khách phải vượt qua 299 bậc đá. Công trình được chế tác hoàn toàn từ các khối đá nguyên khối xếp khít vào nhau, tạo thành tổng thể nặng khoảng 2.000 tấn. Chùa Ngọc do các nghệ nhân Ấn Độ trực tiếp thực hiện, được đánh giá là một kiệt tác hiếm có của kiến trúc đá với trình độ thủ công tinh xảo và tư duy thẩm mỹ độc đáo.
Trên trục thần đạo của quần thể là điện Tam Thế, công trình có vị trí cao 45m so với mặt bằng chung, mang kiến trúc đình chùa truyền thống Việt Nam với ba tầng mái cong mềm mại. Điện cao 39m, diện tích mặt sàn khoảng 5.400m2, có khả năng tiếp đón cùng lúc khoảng 5.000 Phật tử trong các đại lễ.
Bên cạnh đó, điện Pháp Chủ được thiết kế với hai tầng mái cong, cao 31m, diện tích mặt sàn 3.000m2; điện Quan Âm cao 30,5m với diện tích tương đương. Cổng Tam Quan ba tầng mái cong có chiều cao gần 29m, tổng diện tích sàn hơn 3.500m2, tạo nên điểm nhấn kiến trúc uy nghi ngay từ lối vào quần thể.
Ngoài các công trình chính, chùa Tam Chúc còn có Nhà thờ Tổ được xây dựng theo dạng tháp hai tầng mái cong, cao 25m, diện tích sàn 1.050m2. Khu nhà Tăng Ni gồm năm tầng, cao hơn 30m, với tổng mặt bằng 3.600m2. Đền Thánh Cao Sơn nằm bên hồ Tay Ngai trên diện tích khoảng 1,75ha, bao gồm Thủy Đình ba tầng mái, nhà Tả Vu, Hữu Vu và đền Chính. Đền Mẫu được dựng hoàn toàn bằng gỗ, mang phong cách kiến trúc truyền thống với Thủy Đình hai tầng mái, Nghi Môn và các hạng mục phụ trợ.
Đặc biệt, đình làng Tam Chúc được xây dựng hoàn toàn bằng gỗ trên diện tích 3.700m2. Ngôi đình này tọa lạc trên một hòn đảo giữa lòng hồ, tạo nên điểm nhấn văn hóa làng xã độc đáo trong tổng thể quần thể tâm linh.
Trung tâm Hội nghị quốc tế được xây dựng nổi trên mặt hồ, cao 31m, có thể phục vụ gần 3.500 đại biểu.
Ngoài ra, quần thể còn khiến du khách trầm trồ bởi hệ thống tranh đá và tượng Phật. Riêng tại điện Quan Âm, các bức tường được trang trí bằng 8.500 bức tranh đá, kể lại những câu chuyện và sự tích về Quan Thế Âm Bồ Tát. Tượng Quan Âm bằng đồng nguyên khối đặt tại đây có trọng lượng lên tới 100 tấn, trở thành điểm nhấn linh thiêng đối với du khách.
Đáng chú ý, toàn bộ hơn 30.500 bức tranh đá trong quần thể đều mang gam màu trầm mặc như gạch nung già, được lấy từ đá núi lửa hàng nghìn năm tuổi ở Merapi (Indonesia). Các tác phẩm này do nghệ nhân ở Java chế tác hoàn toàn thủ công, tạo nên vẻ cổ kính và chiều sâu văn hóa hiếm có. Mỗi bức tranh đều được chú dẫn bằng ba thứ tiếng: Việt, Anh và Phạn. Hiện nay, các bức tranh này đã được số hóa, giúp du khách dễ dàng tra cứu thông tin, câu chuyện liên quan thông qua thiết bị di động.
Bên cạnh đó, khuôn viên chùa còn được thiết lập một vườn cột kinh quy mô lớn với 1.000 cột đá, mỗi cột cao khoảng 12m, nặng tới 200 tấn, được chế tác từ đá xanh Thanh Hóa. Ý tưởng xây dựng vườn cột kinh này được lấy cảm hứng từ cột kinh Phật - Bảo vật Quốc gia tại chùa Nhất Trụ (Ninh Bình), góp phần tạo nên không gian tâm linh vừa uy nghi, vừa giàu giá trị lịch sử và văn hóa.
Chùa còn có 12.000 bức tranh đá chạm khắc tinh xảo, tái hiện cuộc đời Đức Phật và trồng cây bồ đề chiết từ cây bồ đề cổ nhất thế giới tại Sri Lanka.
Không gian tổng thể của chùa được quy hoạch hài hòa, hành lang rộng, sân nội viện, khu vườn Thiền tĩnh lặng… Mỗi chi tiết đều mang tới không gian thanh tịnh, giúp du khách tìm được sự an yên trong tâm hồn, chiêm nghiệm các giá trị nhân sinh và đạo lý Phật giáo.
Tam Chúc không chỉ đơn thuần là một công trình tôn giáo mà còn là biểu tượng cho sự phát triển của Phật giáo Việt Nam trong thời kỳ mới. Đây là một trong sợi dây kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa văn hóa dân tộc và giao lưu quốc tế. Dấu ấn rõ nét nhất cho vị thế này là việc chùa Tam Chúc được lựa chọn làm địa điểm tổ chức Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc năm 2019 - sự kiện Phật giáo quốc tế lớn nhất từng diễn ra tại Việt Nam, quy tụ hàng nghìn đại biểu đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.
Ngày nay, chùa Tam Chúc đã trở thành điểm đến văn hóa - du lịch - tâm linh hấp dẫn, thu hút hàng triệu lượt du khách mỗi năm. Không chỉ đến để chiêm bái, vãn cảnh, nhiều người còn tìm về Tam Chúc như một hành trình trở về với thiên nhiên, với cội nguồn văn hóa và những giá trị tinh thần bền vững.
Với quy mô rộng lớn, hiện nay có hàng trăm lao động là người dân địa phương làm việc tại Khu du lịch Tam Chúc. Khi du lịch ngày càng phát triển, nơi đây phấn đấu đến năm 2030 sẽ đón 8 triệu lượt khách trong nước và quốc tế; tạo việc làm cho khoảng 3.000 lao động. Tổng thu từ khách du lịch năm 2030 ước đạt hơn 1.700 tỷ đồng.
