Hoàn thiện hồ sơ đưa ngôi chùa nổi tiếng bậc nhất Thủ đô trở thành Di sản của UNESCO
(Thị trường tài chính) -Lễ hội du lịch Chùa Hương năm 2026 được xem là một phép thử trong bối cảnh Hà Nội đang từng bước hoàn thiện hồ sơ đề cử UNESCO công nhận là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới vào năm 2030.
Hiện nay, thành phố Hà Nội cùng Ban Quản lý Khu di tích Chùa Hương đang tích cực triển khai công tác chuẩn bị cho Lễ hội du lịch truyền thống Chùa Hương năm 2026. Theo kế hoạch, lễ hội sẽ diễn ra trong thời gian từ ngày 18/2 đến ngày 11/5/2026 (tức từ mùng 2 tháng Giêng đến ngày 25/3 năm Bính Ngọ). Lễ khai hội dự kiến tổ chức vào ngày 22/2/2026, tức mùng 6 tháng Giêng.
Không gian lễ hội trải rộng trên toàn bộ Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Chùa Hương, bao gồm 4 tuyến tham quan chủ đạo với tổng cộng 20 điểm đền, chùa và động thờ Phật. Sau khi kết thúc phần lễ hội truyền thống, các hoạt động du lịch văn hóa, tâm linh, trải nghiệm, thể thao và nghệ thuật tiếp tục được duy trì nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách, từng bước hướng tới mục tiêu phát triển du lịch bốn mùa.
Lễ hội Chùa Hương không chỉ mang ý nghĩa của một sinh hoạt văn hóa - tín ngưỡng lâu đời mà còn giữ vai trò quan trọng trong chiến lược bảo tồn giá trị di sản gắn với định hướng phát triển du lịch bền vững của Thủ đô.
Phần lễ được tổ chức trang nghiêm, tuân thủ chặt chẽ các nghi thức Phật giáo và tín ngưỡng dân gian, gửi gắm ước nguyện về quốc thái dân an, thiên nhiên thuận hòa, đời sống bình yên và hạnh phúc cho cộng đồng. Ban Quản lý tăng cường kiểm soát các hoạt động mang tính thương mại và hạn chế âm thanh phô trương, góp phần tái hiện không gian tôn nghiêm của Chùa Hương.
Phần hội được tổ chức theo hướng chọn lọc, chú trọng các loại hình nghệ thuật dân gian, sinh hoạt cộng đồng và hoạt động giáo dục, hạn chế xu hướng thương mại hóa lễ hội đang xuất hiện phổ biến ở nhiều địa phương.
Đây là những hoạt động phản ánh quan điểm bảo tồn lễ hội không chỉ dừng lại ở việc duy trì nghi thức, mà còn bao hàm việc gìn giữ văn hóa ứng xử, cảm quan thẩm mỹ cộng đồng và sự hài hòa trong đời sống tín ngưỡng.
Lễ hội du lịch Chùa Hương năm 2026 cũng được đánh giá là một phép thử quan trọng đối với Hà Nội trong quá trình xây dựng một điểm đến văn hóa - tâm linh có chiều sâu, hướng tới hình thành khu du lịch quốc gia trong năm nay, đồng thời từng bước hoàn thiện hồ sơ đề cử UNESCO công nhận là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới vào năm 2030.
Quần thể di tích Chùa Hương tọa lạc tại Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Nơi đây từ lâu được xem là một thắng cảnh độc đáo, hiếm có ở Việt Nam. Nhắc đến Chùa Hương, người ta thường nhớ ngay tới không gian văn hóa - tâm linh hài hòa giữa thiên nhiên và con người, với hệ thống núi non trùng điệp, rừng Hương Sơn có cấu trúc ba tầng thảm thực vật phong phú và dòng suối Yến trong xanh, mềm mại dẫn lối du khách vào cõi Phật.
Hằng năm, Chùa Hương đón khoảng 1 triệu lượt khách thập phương về tham quan, chiêm bái và trẩy hội. Đến với nơi đây, du khách được thưởng ngoạn bức tranh sơn thủy hữu tình với núi non, hang động cùng hệ thống chùa chiền gắn liền với những sự tích về Phật tu hành đắc đạo, để lại dấu ấn linh thiêng trên vùng đất này.
Quần thể di tích Chùa Hương có nhiều công trình tôn giáo, tín ngưỡng, trong đó nổi bật là đền Trình. Ngôi đền được xây dựng dưới chân một dãy núi gồm năm ngọn. Theo sử liệu, đền Trình trước đây có quy mô đồ sộ với tòa Đại bái rộng lớn. Tuy nhiên, do tác động của thời gian và sự tàn phá của chiến tranh, hiện nay công trình chỉ còn lại ba gian Hậu cung.
Đền thờ Hùng Lang Đại Vương - vị tướng có công phò trợ Phù Đổng Thiên Vương đánh giặc Ân. Sau khi đất nước thái bình, ông trở về sinh sống cùng nhân dân làng Yến Vĩ, khi mất được lập đền thờ phụng. Theo quan niệm dân gian, du khách trước khi vào chùa Hương thường ghé đền Trình dâng hương để “trình” việc đã đặt chân tới cõi Phật.
Đền Trình có địa thế đặc biệt, lưng tựa vào núi, mặt hướng ra bến Đục. Không gian hòa quyện cùng cảnh sắc thiên nhiên hữu tình mang đến cho du khách sự bình yên, tĩnh tại. Trước sân đền xưa kia từng có nhiều tác phẩm điêu khắc bằng đá xanh như tượng voi và cột đèn lồng. Ngày nay, công trình được phục dựng với hai hạng mục chính là tòa Đại bái và Hậu cung; các chi tiết voi đá, cột đèn được đắp dựng lại theo bố cục truyền thống. Hệ thống đồ thờ được bài trí trang nghiêm, góp phần tôn lên vẻ đẹp cổ kính của ngôi đền giữa không gian núi non, suối nước và những hàng cây lâu năm xanh tốt.
Dọc hai bên suối Yến là những dãy núi đá nhấp nhô soi bóng xuống mặt nước, tạo nên khung cảnh thơ mộng. Mỗi ngọn núi đều mang một tên gọi riêng như núi Đổi Chèo, núi Bưng, núi Con Voi, núi Mâm Xôi; phía bên phải là Vụng Mát, núi Ba Đài, núi Con Gà và núi Giải Cờ. Mỗi địa danh đều gắn với những câu chuyện truyền khẩu mang màu sắc huyền tích. Chẳng hạn, núi Con Voi có vách đá dựng đứng, được lý giải là do “voi” không quay đầu về đất Phật nên bị trừng phạt. Những truyền thuyết ấy góp phần làm tăng sức hấp dẫn cho du khách trước khi bước vào hành trình chiêm bái chốn linh thiêng.
Nổi bật trong quần thể thắng cảnh là động Hương Tích, được mệnh danh là “Nam Thiên đệ nhất động”, tức hang động đẹp nhất trời Nam. Danh xưng này do Chúa Trịnh Sâm ban tặng vào năm 1770 sau chuyến vãn cảnh Hương Sơn, nhằm ca ngợi vẻ đẹp kỳ ảo, tráng lệ của hệ thống thạch nhũ tự nhiên nơi đây. Động được ví như một hàm rồng khổng lồ, bên trong là thế giới nhũ đá phong phú với nhiều hình thù sinh động như cây vàng, cây bạc, bầu sữa mẹ, núi Cô, núi Cậu.
Trong cách gọi dân gian, chùa Thiên Trù thường được gọi là chùa Ngoài, còn động Hương Tích được xem là chùa Trong. Dù quần thể Hương Sơn có nhiều di tích, song với nhiều du khách, động Hương Tích gần như là điểm đến không thể thiếu, bởi theo quan niệm xưa: “đến Hương Sơn mà chưa vào động Hương Tích thì coi như chưa tới”.
Đây cũng là nơi thờ Phật Quan Thế Âm, nổi tiếng với pho tượng Quan Âm bằng đá xanh có niên đại từ thời Tây Sơn, mang giá trị lớn về lịch sử, nghệ thuật và tín ngưỡng. Giá trị đặc biệt của Chùa Hương đã sớm được ghi nhận khi năm 1925, chính quyền Đông Dương xếp hạng nơi đây là di tích, đến năm 1962 được công nhận là Di tích Quốc gia.
