Dân số Việt Nam dịch chuyển sang già hóa nhanh chóng
(Thị trường tài chính) -Dự đoán Việt Nam sẽ kết thúc giai đoạn dân số vàng vào năm 2036, sớm hơn 3 năm so với nghiên cứu công bố năm 2019.
Dân số Việt Nam năm 2025 ước đạt 102,3 triệu người, tăng khoảng 1 triệu người so với năm 2024, xếp thứ ba trong khu vực Đông Nam Á và thứ 16 trên thế giới. Trong giai đoạn 2006-2021, việc duy trì mức sinh thay thế 2,1 con/phụ nữ đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển dịch cơ cấu dân số, giúp Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ cơ cấu dân số vàng từ năm 2007.
Tuy nhiên, những năm gần đây, mức sinh của cả nước đang suy giảm rõ rệt. Từ mức 2,1 con/phụ nữ năm 2021 giảm xuống còn 1,93 con vào năm 2025, thấp hơn mức sinh thay thế. Cùng với đó, giới trẻ hiện nay có xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con, càng khiến cấu trúc dân số thay đổi lớn.
Với mức sinh giảm, tuổi thọ trung bình của người Việt vẫn duy trì ở mức cao, khoảng 74,7 tuổi, khiến cơ cấu dân số tiếp tục dịch chuyển nhanh theo hướng già hóa. Hiện nay, bình quân cứ 7 người thì có 1 người từ 60 tuổi trở lên. Tình trạng già hóa dân số diễn ra nhanh chóng và mất cân bằng giới tính khi sinh là những thách thức đáng lo ngại, gây áp lực đến việc phát triển kinh tế xã hội và chính sách an sinh.
Theo Báo cáo dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074 do Cục Thống kê chủ trì, phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) thực hiện, đến năm 2029, Việt Nam có khoảng 104,7 triệu người. Đến năm 2039, dân số Việt Nam có thể vượt 110 triệu người. Theo đà tăng trưởng này, đến năm 2074, dân số Việt Nam ước đạt 114,2 triệu người.
Nhưng nếu mức sinh tiếp tục duy trì ở mức thấp, quy mô dân số có thể giảm xuống còn 103,9 triệu người. Ngược lại, trong kịch bản mức sinh cao, dân số có thể tăng lên 118,5 triệu người. Như vậy, trong vòng 50 năm, dân số Việt Nam chỉ tăng thêm khoảng 12,7% theo phương án trung bình - con số khá khiêm tốn so với các giai đoạn trước.
Ngoài ra, báo cáo cũng cho thấy tháp dân số Việt Nam năm 2024 vẫn phản ánh đặc trưng của thời kỳ cơ cấu dân số vàng. Nhóm dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) chiếm tỷ trọng lớn nhất. Tuy nhiên, theo các dự báo mới nhất, Việt Nam sẽ kết thúc giai đoạn dân số vàng vào năm 2036, sớm hơn 3 năm so với dự báo công bố năm 2019.
Trong 10 năm tới, quy mô dân số trong độ tuổi lao động vẫn tiếp tục tăng và dự kiến đạt đỉnh vào năm 2038 với khoảng 69,5 triệu người. Sau đó, lực lượng lao động của Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn suy giảm. Đến năm 2074, số dân thuộc độ tuổi này chỉ còn khoảng 61,6 triệu người. Đây là thách thức lớn, bởi Việt Nam không còn nhiều lợi thế về nguồn nhân lực, thậm chí có nguy cơ thiếu hụt lao động, gây áp lực cho y tế...
Bên cạnh đó, dân số người cao tuổi tăng nhanh. Năm 2024, Việt Nam có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Dự báo đến năm 2034, số người cao tuổi tăng lên 20,9 triệu người; đạt 27,5 triệu người vào năm 2044 và khoảng 38,5 triệu người vào năm 2074.
Theo các tiêu chí quốc tế, Việt Nam sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già từ năm 2034, khi tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên đạt 14% dân số. Giai đoạn dân số già dự kiến kéo dài khoảng 15 năm. Sau đó, từ năm 2050, Việt Nam sẽ chuyển sang thời kỳ dân số “siêu già”, khi tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên chiếm trên 21% dân số.
Đáng chú ý, phụ nữ chiếm ưu thế rõ rệt trong nhóm người cao tuổi, phản ánh tuổi thọ trung bình của nữ giới cao hơn nam giới, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng các chính sách an sinh và chăm sóc xã hội phù hợp, có tính đến yếu tố giới.
