Con tàu đầu tiên do người Việt Nam trực tiếp chế tạo cách đây gần 200 năm: Chạy bằng hơi nước, nhanh chẳng kém các nước phương Tây
(Thị trường tài chính) - Ngay lần chạy thử nghiệm, chiếc tàu thủy này đã hoạt động khá tốt, tốc độ nhanh, nhẹ.
Việt Nam sở hữu vị trí địa lý thuận lợi khi nằm trên trục giao thương hàng hải quốc tế, có đường bờ biển dài cùng hệ thống cảng biển tương đối phát triển. Vì vậy, đóng tàu từ lâu đã được xác định là một trong những ngành cơ khí trọng điểm, giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - quốc phòng của đất nước.
Lịch sử ngành đóng tàu Việt Nam ghi nhận nhiều dấu mốc đáng chú ý. Trong thời kỳ hiện đại, hành trình vượt ba đại dương, thăm bốn châu lục của Vinashin Sun - con tàu do 100% kỹ sư và thuyền viên Việt Nam thiết kế, chế tạo và điều khiển được xem là biểu tượng tiêu biểu cho năng lực đóng tàu trong nước.
Tuy nhiên, không phải đến thời hiện đại, Việt Nam mới có những con tàu mang dấu ấn “made in Vietnam”. Ngay từ triều Nguyễn, lịch sử đã ghi nhận việc người Việt trực tiếp thiết kế, chế tạo tàu thủy chạy bằng hơi nước - một thành tựu kỹ thuật có ý nghĩa lớn trong bối cảnh đương thời.
Theo các tài liệu sử học như Đại Nam thực lục và sử liệu Châu bản triều Nguyễn, các vua đầu triều Nguyễn đặc biệt coi trọng vai trò của tàu thuyền trong xây dựng thủy quân, phát triển giao thông vận tải và thúc đẩy kinh tế. Vì vậy, triều đình đã cho mở rộng nhiều công xưởng đóng tàu trên cả nước, tập trung chủ yếu tại Kinh đô Huế.
Trong số các vị vua triều Nguyễn, vua Minh Mệnh là người thể hiện rõ nét nhất tư duy tiếp thu và cải tiến kỹ thuật đóng tàu. Nhà vua chủ trương học hỏi công nghệ phương Tây nhằm từng bước nâng cao trình độ kỹ thuật trong nước, song vẫn giữ mục tiêu làm chủ công nghệ.
Năm 1822, vua Minh Mệnh cho mua một chiếc thuyền bọc đồng của Pháp làm mẫu nghiên cứu cho các xưởng đóng thuyền tại Huế. Đến năm 1838, triều đình tiếp tục mua một tàu máy hơi nước của Pháp để Bộ Công nghiên cứu kết cấu và chế tạo theo.
Ngày mồng 2 tháng 4 nhuận năm 1838, Bộ Công dâng tấu trình bày chi tiết kế hoạch đóng tàu máy hơi nước. Bản tấu gồm năm trang, mô tả cụ thể kích thước, quy cách và cấu tạo của tàu. Việc chế tạo được giao cho các đốc công Hoàng Văn Lịch và Vũ Huy Trinh trực tiếp đảm nhiệm.
Sau khi hoàn thành, tàu được đưa vào chạy thử. Đây được xác định là chiếc tàu chạy bằng hơi nước đầu tiên do người Việt Nam chế tạo. Trong lần thử nghiệm đầu, tàu vận hành nhanh nhưng sau hơn hai giờ thì giảm lực. Sau khi điều chỉnh, tàu hoạt động ổn định trở lại.
Nhận thấy hiệu quả của thiết kế, Bộ Công đề xuất đóng một tàu có kích thước lớn hơn và lắp đặt hệ thống máy móc tương tự. Đề xuất này được nêu trong bản tấu ngày 20/7/1838 và được vua Minh Mệnh chấp thuận. Đến tháng 2/1839, chiếc tàu mới được đưa ra chạy thử trên sông Hương.
Do sai sót trong quá trình vận chuyển, thùng chứa nước của tàu bị vỡ, khiến máy hơi nước không hoạt động. Những người tham gia chế tạo bị xử phạt, trong khi các quan Bộ Công liên quan cũng bị khiển trách.
Sau khi khắc phục sự cố, vào tháng 4/1839, tàu được chạy thử lại và cho kết quả tốt: máy móc vận hành linh hoạt, tàu chạy nhanh và nhẹ. Nhà vua đã ban thưởng cho các đốc công Hoàng Văn Lịch và Vũ Huy Trinh, mỗi người một nhẫn pha lê bọc vàng, một đồng Phi Long đại kim tiền, đồng thời gia hàm chức vụ. Toàn bộ đốc công và thợ thuyền tham gia chế tạo cũng được thưởng 1.000 quan tiền.
Đến năm 1840, triều Nguyễn đã chế tạo thành công ba tàu thủy chạy bằng hơi nước, được vua đặt tên là Yên Phi, Vân Phi và Vũ Phi.
Việc chế tạo thành công tàu thủy chạy bằng hơi nước dưới triều vua Minh Mệnh cho thấy bước tiến quan trọng về trình độ kỹ thuật của Việt Nam, đồng thời thể hiện rõ quyết tâm của triều đình trong việc từng bước làm chủ công nghệ, hạn chế sự phụ thuộc vào kỹ thuật nước ngoài.
Thông tin trong bài được tham khảo tại:
- Tàu thủy đầu tiên do Việt Nam chế tạo khi nào? - Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I
- Bật mí về chiếc tàu thủy đầu tiên do VN chế tạo - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia
